Günümüzün yoğun ve hızlı yaşam temposunda pek çoğumuz zaman zaman yorgunluk ve bitkinlik hissederiz. Bu durumun arkasında uykusuzluk, stres, yoğun iş temposu gibi pek çok neden yatabilir. Ancak, bazen ne kadar dinlenirsek dinlenelim geçmeyen, hayat kalitemizi düşüren inatçı bir yorgunlukla karşı karşıya kalabiliriz. İşte bu noktada, sıklıkla gözden kaçan ancak oldukça yaygın bir sağlık sorunu olan tiroid bezi fonksiyon bozuklukları akla gelmelidir.

Tiroid bezi, vücudumuzun enerji dengesini ve genel metabolizmasını yöneten kritik hormonları salgılar.¹ Bu küçük ama hayati organın ürettiği hormonlardaki en ufak bir dengesizlik, sadece kronik yorgunluğa değil, aynı zamanda kilo değişikliklerinden ruh hali dalgalanmalarına, saç dökülmesinden kalp problemlerine kadar bir dizi başka sağlık sorununa da zemin hazırlayabilir.¹

Bu makalenin amacı, tiroid bezinin ne olduğunu, vücudumuzdaki önemli görevlerini, yaygın görülen tiroid bozukluklarını (özellikle hipotiroidizm ve hipertiroidizm), bu bozuklukların başta yorgunluk olmak üzere çeşitli belirtilerle nasıl bir ilişkisi olduğunu, son yıllarda neden daha sık teşhis edildiğini düşündüren faktörleri, modern tanı yöntemlerini ve mevcut tedavi seçeneklerini kapsamlı bir şekilde ele alarak okuyucuyu bilgilendirmektir. Makalemizde tiroid bezinin temel işleyişinden başlayarak, yaygın bozuklukları, yorgunlukla olan derin bağlantısını, diğer belirtileri, tanıdaki olası artış nedenlerini, teşhis sürecini ve tedavi yöntemlerini adım adım inceleyeceğiz.

2. Tiroid Bezi: Vücudunuzun Metabolizma Motoru

Tiroid bezi, boynun ön alt kısmında, halk arasında “adem elması” olarak bilinen kıkırdak çıkıntının hemen altında ¹, nefes borusunun (trakea) önünde konumlanmış, şekli kelebeği andıran ¹ küçük bir iç salgı (endokrin) bezidir. Ortalama ağırlığı 15-20 gram civarındadır.⁶ Sağ ve sol olmak üzere iki lobdan (parçadan) ve bu lobları birbirine bağlayan isthmus adı verilen ince bir köprüden oluşur.¹ Sağlıklı bir tiroid bezi genellikle dışarıdan bakıldığında fark edilmez veya elle hissedilmez.¹

Tiroid bezinin üstlendiği temel görev, vücudumuzun enerjiyi nasıl kullandığını, yani metabolizma hızını düzenlemektir.¹ Bu düzenleyici rolü sayesinde vücut ısısının ayarlanması ¹, kalbin atış hızının ve kasılma gücünün dengelenmesi ¹, sindirim sisteminin düzenli çalışması ¹, beyin ve sinir sisteminin gelişimi ile zihinsel fonksiyonların sürdürülmesi ¹, özellikle çocukluk çağında büyüme ve gelişmenin sağlanması ³, kemiklerin, kıkırdakların ve cildin sağlığı ¹ ve üreme fonksiyonları (doğurganlık) ¹ gibi pek çok hayati süreci doğrudan etkiler. Ayrıca oksijen tüketimini düzenler ⁶, vücuttaki protein, yağ ve şeker metabolizmasını ayarlar ⁶ ve kan yağlarının (kolesterol, trigliserit) dengelenmesinde rol oynar.⁶

Bu önemli görevleri yerine getirmek için tiroid bezi başlıca iki ana hormon üretir ve kana salgılar: Tiroksin (T4) ve Triiyodotironin (T3).¹ T4, tiroid bezinden salgılanan birincil hormondur, ancak metabolik olarak daha aktif olan ve hücreler üzerinde asıl etkiyi gösteren hormon T3’tür.¹ Vücudumuz, ihtiyaç duyduğunda T4 hormonunu, özellikle karaciğer ve diğer dokularda, deiyodinaz adı verilen enzimler aracılığıyla T3 hormonuna dönüştürür.⁷ Bu hormonlar kan dolaşımı yoluyla vücuttaki tüm hücrelere ulaşarak onların enerji ihtiyacını karşılar ve metabolizma hızını kontrol eder.³ Tiroid bezi ayrıca, kemiklerdeki kalsiyum dengesini etkileyen Kalsitonin adlı bir hormon da salgılar, ancak ana metabolik düzenleyiciler T3 ve T4’tür.⁶

Tiroid hormonlarının üretimi ve salgılanması, kendi başına çalışan bir sistem değildir. Beynimizde yer alan hipotalamus ve hipofiz bezleri tarafından yönetilen çok hassas bir kontrol mekanizması (Hipotalamus-Hipofiz-Tiroid Aksı) ile düzenlenir.³ Süreç şöyle işler: Hipotalamus, TRH (Tirotropin Salgılatıcı Hormon) salgılayarak hipofiz bezini uyarır. Uyarılan hipofiz bezi ise TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon veya Tiroid Stimülan Hormon) salgılayarak tiroid bezine T3 ve T4 üretmesi için sinyal gönderir.³ Kan dolaşımındaki T3 ve T4 hormon seviyeleri yeterli düzeye ulaştığında veya yükseldiğinde, bu durum hipofiz bezi tarafından algılanır ve TSH salgısı azaltılır (negatif geri bildirim). Bu sayede tiroid bezi daha az uyarılır ve hormon üretimi yavaşlar. Tam tersi, kandaki T3 ve T4 seviyeleri düştüğünde ise hipofiz bezi daha fazla TSH salgılayarak tiroid bezini daha çok çalışmaya teşvik eder.⁶

Bu hassas sistemin düzgün çalışması için olmazsa olmaz bir element ise iyottur. Tiroid hormonlarının (T3 ve T4) yapısında iyot atomları bulunur ve bu hormonların sentezlenebilmesi için vücudun yeterli miktarda iyot alması şarttır.³ Besinler ve su yoluyla aldığımız iyot, tiroid bezi tarafından adeta bir sünger gibi emilir (hapsedilir) ve hormon üretim sürecinde kullanılır.¹ Bu nedenle, diyette yetersiz iyot alımı (iyot eksikliği), tiroid bezinin yeterli hormon üretememesine (hipotiroidizm) ve hormon eksikliğini telafi etmek için büyümesine (guatr) yol açabilir.⁴ Özellikle ülkemizin bazı bölgelerinde iyot eksikliği hala bir sorun olabilmektedir, ancak sofra tuzlarının iyotlanması bu sorunun büyük ölçüde önüne geçmiştir.⁷ Diğer yandan, aşırı iyot alımı da (bazı ilaçlar, takviyeler, iyotlu kontrast maddeler nedeniyle) tiroid fonksiyonlarını olumsuz etkileyerek hem hipotiroidiye hem de hipertiroidiye neden olabilir.⁴

Tiroid bezinin vücuttaki bu geniş etki alanı ve hormon seviyelerinin hipotalamus-hipofiz-tiroid aksı tarafından ne kadar hassas bir dengeyle ayarlandığı düşünüldüğünde ³, bu sistemdeki herhangi bir aksaklığın neden bu kadar çeşitli ve yaygın belirtilere yol açtığı daha iyi anlaşılabilir. Tiroid bezi, adeta vücudun enerji orkestrasının şefidir; bu şefin performansındaki en ufak bir düşüş veya aşırı hızlanma, tüm orkestranın (yani vücudun) ahengini bozar. Bu nedenle tiroid bozuklukları, sadece tek bir organın sorunu değil, tüm vücudu etkileyen sistemik bir dengesizlik olarak görülmelidir. Bu hassas denge, iyot alımı gibi dış faktörlere ¹ veya bağışıklık sisteminin kendi kendine saldırması gibi iç faktörlere ⁴ karşı ne kadar duyarlı olabileceğini de göstermektedir.

3. Motor Teklediğinde: Yaygın Tiroid Bozuklukları

Tiroid bezi hastalıkları temel olarak iki ana grupta incelenebilir: Tiroid bezinin fonksiyonundaki (çalışmasındaki) bozukluklar ve yapısal bozukluklar.¹⁴ Fonksiyon bozuklukları, bezin normalden az hormon salgılaması (hipotiroidizm) veya normalden fazla hormon salgılaması (hipertiroidizm) şeklinde ortaya çıkar. Yapısal bozukluklar ise tiroid bezinin büyümesi (guatr), içinde yumrular (nodüller) oluşması veya iltihaplanması (tiroidit) gibi durumları içerir.¹⁴ Bu iki grup sıklıkla birbiriyle ilişkili olabilir; örneğin, bazı nodüller aşırı hormon salgılayarak hipertiroidizme neden olabilir veya tiroid iltihapları geçici fonksiyon bozukluklarına yol açabilir.

Hipotiroidizm (Tiroid Bezinin Az Çalışması)

Hipotiroidizm, tiroid bezinin vücudun ihtiyaçlarını karşılayacak kadar tiroid hormonu (T3 ve T4) üretememesi durumudur.¹ Bu hormon eksikliği, vücudun genel metabolizma hızının yavaşlamasına neden olur.² Kadınlarda, özellikle 60 yaş üzerinde daha sık görülür.¹⁵

Nedenleri:

Hipotiroidizmin pek çok nedeni olabilir, ancak en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Hashimoto Tiroiditi: Hipotiroidizmin en yaygın nedeni, Hashimoto tiroiditi olarak bilinen otoimmün bir hastalıktır.⁴ Bu durumda, vücudun bağışıklık sistemi yanlışlıkla kendi tiroid bezi hücrelerine saldırarak onları tahrip eder ve zamanla bezin hormon üretme kapasitesini azaltır.⁴ Genetik yatkınlık bu hastalıkta önemli bir rol oynar.¹⁹
• İyot Eksikliği: Tiroid hormonlarının yapımı için iyot gerekli olduğundan, yetersiz iyot alımı dünya genelinde önemli bir hipotiroidizm nedenidir.⁴ Ülkemizde tuzların iyotlanmasıyla bu nedenin sıklığı azalmıştır.¹⁹
• Tiroid Ameliyatı (Tiroidektomi): Tiroid bezinin tamamının veya büyük bir kısmının cerrahi olarak çıkarılması, kalıcı hipotiroidizme yol açar.¹⁹
• Radyoaktif İyot (RAI) Tedavisi: Hipertiroidizm (özellikle Graves hastalığı) veya tiroid kanseri tedavisinde kullanılan radyoaktif iyot, tiroid hücrelerini yok ederek kalıcı hipotiroidizme neden olabilir.¹⁹
• Radyasyon Tedavisi: Baş ve boyun bölgesine yönelik kanser tedavisi gibi nedenlerle uygulanan radyoterapi, tiroid bezine zarar vererek hipotiroidizme yol açabilir.¹⁹
• Bazı İlaçlar: Özellikle psikiyatrik bozuklukların tedavisinde kullanılan lityum, kalp ritim bozukluklarında kullanılan amiodaron gibi bazı ilaçlar tiroid fonksiyonlarını baskılayarak hipotiroidizme neden olabilir.¹⁹
• Doğumsal (Konjenital) Hipotiroidizm: Bazı bebekler, tiroid bezi gelişmemiş veya düzgün çalışmayan bir şekilde doğarlar.¹⁵ Yenidoğan tarama programları sayesinde erken teşhis edilip tedavi edilmezse, ciddi zeka ve gelişim geriliğine yol açabilir.⁶
• Hipofiz Bezi Hastalıkları (Sekonder Hipotiroidizm): Nadiren, hipofiz bezinin yeterli TSH üretememesi (örneğin hipofiz tümörü veya hasarı nedeniyle) tiroid bezinin yeterince uyarılmamasına ve sonuç olarak hipotiroidizme yol açar.⁴
• Gebelik ve Doğum Sonrası Dönem: Bazı kadınlarda gebelik sırasında veya doğumdan sonraki ilk birkaç ay içinde (postpartum tiroidit) geçici veya kalıcı hipotiroidizm gelişebilir.¹⁷

Belirtileri:

Hipotiroidizm belirtileri genellikle yavaş gelişir ve başlangıçta fark edilmeyebilir.4 Belirtilerin şiddeti, hormon eksikliğinin derecesine ve ne kadar süredir devam ettiğine bağlı olarak kişiden kişiye değişir.31 Metabolizmanın yavaşlamasına bağlı olarak en sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kronik Yorgunluk ve Halsizlik: En yaygın ve genellikle ilk fark edilen belirtilerden biridir.¹
• Kilo Alma veya Kilo Vermede Zorluk: Metabolizma yavaşladığı için vücut daha az kalori yakar ve kilo alımı kolaylaşır.¹
• Soğuğa Tahammülsüzlük ve Üşüme Hissi: Vücut ısısı düşebilir ve kişi normalden daha fazla üşüyebilir.¹
• Cilt Kuruluğu ve Kalınlaşması: Cilt kuru, soluk ve pürüzlü bir görünüm alabilir.¹ Terleme azalabilir.²⁰
• Saç Dökülmesi ve Kırılgan Saçlar: Saçlar kuruyabilir, incelir, kolayca kırılır ve dökülebilir. Kaşların dış kısımlarında dökülme tipik olabilir.¹
• Kabızlık: Bağırsak hareketleri yavaşlar.⁴
• Depresyon, Ruh Hali Değişiklikleri ve Zihinsel Yavaşlama: Depresif ruh hali, isteksizlik, unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü ve genel bir zihinsel yavaşlama görülebilir.¹
• Kas ve Eklem Ağrıları, Kas Krampları: Kaslarda güçsüzlük, ağrı, sertlik ve kramplar olabilir.¹ Ellerde karıncalanma ve uyuşma (karpal tünel sendromu) görülebilir.²⁶
• Adet Düzensizlikleri: Kadınlarda adet kanamaları daha sık, daha uzun veya daha yoğun olabilir.¹ Gebe kalma zorluğu veya düşük riski artabilir.³¹
• Kalp Atış Hızının Yavaşlaması (Bradikardi): Nabız normalden yavaş olabilir.¹⁵
• Ses Kısıklığı veya Kalınlaşması: Ses tellerindeki ödem nedeniyle seste değişiklik olabilir.¹
• Yüzde ve Göz Kapaklarında Şişlik (Ödem): Özellikle sabahları yüzde, göz kapaklarında ve ellerde şişlik (miksödem) fark edilebilir.³ Dilde büyüme de görülebilir.³
• Yüksek Kolesterol Seviyeleri: Metabolizmanın yavaşlaması kan yağlarının (kolesterol, trigliserit) yükselmesine neden olabilir.¹
• Guatr: Tiroid bezi, daha fazla hormon üretmeye çalışırken büyüyebilir.⁷

Hipertiroidizm (Tiroid Bezinin Aşırı Çalışması / Zehirli Guatr)

Hipertiroidizm, tiroid bezinin gereğinden fazla tiroid hormonu (T3 ve T4) üretip kana salgılaması durumudur.¹ Bu durum, halk arasında sıklıkla “zehirli guatr” olarak adlandırılır.¹⁴ Aşırı hormon salınımı, vücut metabolizmasının anormal şekilde hızlanmasına yol açar.³ Hipotiroidizme göre daha az sıklıkta görülse de ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen bir durumdur.

Nedenleri:

Hipertiroidizmin en yaygın nedenleri şunlardır:

• Graves Hastalığı: Hipertiroidizmin en sık görülen nedenidir.⁵ Tıpkı Hashimoto gibi otoimmün bir hastalıktır, ancak burada bağışıklık sistemi tiroid bezini tahrip etmek yerine, onu sürekli olarak aşırı hormon üretmesi için uyaran antikorlar (TSH Reseptör Antikorları – TRAb veya Tiroid Stimüle Edici İmmünglobulin – TSI) üretir.⁵ Genellikle genç ve orta yaşlı kadınlarda daha sık görülür ve genetik yatkınlık söz konusudur.⁵ Stres, enfeksiyonlar ve sigara kullanımı gibi faktörler hastalığı tetikleyebilir.³⁴
• Toksik Nodüler Guatr ve Toksik Multinodüler Guatr (Plummer Hastalığı): Tiroid bezi içinde bulunan bir veya birden fazla nodülün (yumrunun) kontrolsüz bir şekilde aşırı tiroid hormonu üretmesi durumudur.⁵ Bu aşırı aktif nodüllere “toksik” veya “sıcak” nodül denir.²³ Genellikle Graves hastalığından farklı olarak göz bulguları görülmez ve daha çok ileri yaşlarda ortaya çıkar.³⁹
• Tiroidit (Tiroid Bezi İltihabı): Tiroid bezinin çeşitli nedenlerle (viral enfeksiyonlar, otoimmün süreçler, doğum sonrası dönem) iltihaplanması, bezde depolanmış olan tiroid hormonlarının aniden kana karışmasına neden olabilir. Bu durum, genellikle geçici bir hipertiroidi tablosu (tirotoksikoz) yaratır ve bunu sıklıkla bir hipotiroidi dönemi takip eder.⁵ Subakut tiroidit (genellikle ağrılı), sessiz tiroidit ve postpartum (doğum sonrası) tiroidit bu duruma örnek verilebilir.²³ Hashimoto tiroiditinin başlangıç evresinde de benzer bir geçici hipertiroidi (Hashitoksikoz) görülebilir.³⁸
• Aşırı İyot Alımı: Özellikle altta yatan nodüler guatr gibi bir durumu olan kişilerde, iyotlu ilaçlar (amiodaron gibi), iyotlu kontrast maddeler veya iyot takviyelerinin aşırı kullanımı hipertiroidiyi tetikleyebilir.⁵
• Tiroid Hormon İlaçlarının Fazla Kullanımı: Hipotiroidi tedavisi için kullanılan levotiroksin ilacının gereğinden yüksek dozda alınması hipertiroidi belirtilerine yol açabilir.⁴²
• Nadir Nedenler: Hipofiz bezinde TSH salgılayan iyi huylu tümörler (adenomlar) ⁴², yumurtalık veya testis tümörleri ⁴⁵ veya gebelikte aşırı yüksek hCG hormonu seviyeleri (çoğul gebelik, molar gebelik gibi durumlarda) ⁴² gibi daha nadir durumlar da hipertiroidizme neden olabilir.

Belirtileri:

Metabolizmanın aşırı hızlanması nedeniyle hipertiroidizm belirtileri genellikle hipotiroidizmin tam tersi yöndedir, ancak bazı belirtiler (örneğin yorgunluk) her iki durumda da görülebilir. En sık rastlanan belirtiler şunlardır:

• İştah Artışına Rağmen Kilo Kaybı: Metabolizma çok hızlı çalıştığı için kişi normalden fazla yese bile kilo kaybedebilir.¹
• Çarpıntı, Hızlı veya Düzensiz Kalp Atışı (Taşikardi, Aritmi): Kalp normalden hızlı atar ve hasta kalp atışlarını hissedebilir.¹ Yüksek tansiyon da görülebilir.³
• Sinirlilik, Huzursuzluk, Anksiyete: Kişi kendini gergin, kolay sinirlenir, endişeli ve sabırsız hissedebilir.¹ Konsantrasyon güçlüğü de yaşanabilir.⁴⁵
• Aşırı Terleme ve Sıcağa Tahammülsüzlük: Vücut ısısı arttığı için kişi sıcaktan rahatsız olur ve normalden fazla terler.¹ Cilt genellikle sıcak ve nemlidir.⁴²
• Ellerde Titreme (Tremor): Özellikle ellerde ince bir titreme fark edilebilir.⁵
• Yorgunluk ve Kas Güçsüzlüğü: Metabolizma hızlanmasına rağmen, vücudun sürekli yüksek devirde çalışması ve enerji dengesizliği nedeniyle yorgunluk ve özellikle kol ve bacakların üst kısımlarında kas güçsüzlüğü görülebilir.¹
• Uyku Sorunları (Uykusuzluk): Aşırı hormon seviyeleri uykuya dalmayı zorlaştırabilir veya uykunun sık sık bölünmesine neden olabilir.¹
• Sık Dışkılama veya İshal: Sindirim sistemi hızlandığı için bağırsak hareketleri artabilir.¹
• Saçlarda İncelme, Kırılma ve Dökülme: Saçlar zayıflayabilir.¹ Cilt incelmesi de görülebilir.⁴²
• Adet Düzensizlikleri: Kadınlarda adet döngüsü kısalabilir, kanama miktarı azalabilir veya adetler tamamen kesilebilir.¹ Kısırlık da görülebilir.⁴¹
• Guatr: Tiroid bezi büyüyebilir ve boyunda şişlik olarak fark edilebilir.¹
• Göz Bulguları (Graves Oftalmopatisi): Özellikle Graves hastalığında, gözlerin dışarı doğru fırlaması (egzoftalmi), göz kapaklarında şişlik, gözlerde kuruluk, kızarıklık, batma hissi, ışığa hassasiyet, çift görme veya görme keskinliğinde azalma gibi belirtiler ortaya çıkabilir.⁵

Yaşlı hastalarda hipertiroidi belirtileri daha silik olabilir; bazen sadece kilo kaybı, yorgunluk, depresyon veya kalp ritim bozukluğu (atriyal fibrilasyon) gibi atipik belirtilerle ortaya çıkabilir.⁴⁰

Otoimmünite: Tiroid Hastalıklarının Ortak Paydası

Tiroid bozukluklarının önemli bir kısmının temelinde otoimmünite yatar. Yani, vücudun bağışıklık sistemi normalde dışarıdan gelen tehditlere (bakteri, virüs gibi) karşı savaşırken, bu hastalıklarda hedef şaşırarak vücudun kendi dokularına, bu durumda tiroid bezine saldırır.⁴

Hem hipotiroidizmin en sık nedeni olan Hashimoto tiroiditi ⁴ hem de hipertiroidizmin en sık nedeni olan Graves hastalığı ⁵ bu tür otoimmün hastalıklardır. Hashimoto’da bağışıklık sistemi tiroid hücrelerini yavaş yavaş yok ederek hormon üretimini azaltırken ⁴, Graves hastalığında ise tam tersine tiroid bezini aşırı çalışmaya teşvik eden antikorlar üretir.⁵

Bu durum, tiroid hastalıklarının sadece basit bir hormon fazlalığı veya eksikliği olmadığını, altında yatan karmaşık bir bağışıklık sistemi sorunu olabileceğini gösterir. Genetik yatkınlık bu otoimmün süreçlerde önemli bir rol oynar; ailede tiroid hastalığı veya başka otoimmün hastalık öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.⁹ Hatta bazen bir otoimmün tiroid hastalığı zamanla diğerine dönüşebilir (örneğin, Graves hastalığı olan birinde yıllar sonra Hashimoto gelişebilir) ³⁸ veya bir hastada her iki duruma işaret eden farklı antikorlar bir arada bulunabilir.⁵¹ Bu da bu hastalıkların ortak bir otoimmün zeminden kaynaklanabileceğine işaret eder. Bu nedenle, tedavi planlanırken sadece hormon seviyelerini dengelemek değil, altta yatan bağışıklık tepkisini de göz önünde bulundurmak gerekebilir.

Guatr ve Nodüller

• Guatr: Tiroid bezinin normalden büyük olması durumudur.¹ Guatr, tiroid bezinin az çalıştığı (hipotiroidi), çok çalıştığı (hipertiroidi) veya normal çalıştığı (ötiroidi) durumlarda görülebilir. Basit guatrlar genellikle iyot eksikliğine bağlı olarak veya nedeni bilinmeyen (sporadik) şekilde gelişir; bez, yeterli hormon üretebilmek için büyümeye çalışır.⁷ Bazen guatr o kadar büyüyebilir ki, nefes borusuna veya yemek borusuna baskı yaparak nefes darlığı, yutma güçlüğü veya boyunda rahatsızlık hissine neden olabilir.⁷
• Nodüller: Tiroid bezi içinde oluşan, etrafındaki normal tiroid dokusundan farklı yapıda, yuvarlak veya oval şekilli kitlelerdir.⁹ Toplumda oldukça sık rastlanır ve genellikle ultrasonografi ile tespit edilirler. Nodüller tek (soliter nodül) veya çok sayıda (multinodüler guatr) olabilir.¹⁴ Tiroid nodüllerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur (%90-95) ve herhangi bir belirtiye yol açmazlar. Ancak bazı nodüller:
  • Aşırı tiroid hormonu üreterek hipertiroidizme neden olabilir (bunlara “toksik” veya “sıcak” nodül denir).²³
  • Zamanla büyüyerek bası semptomlarına (yutma güçlüğü, nefes darlığı, ses kısıklığı) yol açabilir.⁹
  • Kanser riski taşıyabilir (bunlar genellikle hormon üretmeyen “soğuk” nodüllerdir, ancak sıcak nodüllerde de nadiren kanser görülebilir).²² Bu nedenle, tiroid bezinde nodül saptandığında, bu nodülün özellikleri (boyutu, yapısı, kanlanması vb.) ultrason ile dikkatlice değerlendirilmeli ve gerekirse fonksiyonel durumu sintigrafi ile belirlenmeli veya kanser riskini dışlamak için ince iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) yapılmalıdır.⁹

4. Yorgunluk Bağlantısı: Tiroid Sorunları Enerjinizi Neden Tüketir?

Tiroid hormonları, vücudumuzun enerji santralleri olan hücrelerimizin ne kadar hızlı çalışacağını belirleyen anahtar moleküllerdir. Özellikle T3 hormonu, bazal metabolizma hızını, yani vücudumuzun dinlenme halindeyken bile harcadığı minimum enerji miktarını ayarlar.² Bu hormonlar, aldığımız besinlerin enerjiye dönüştürülmesi ve hücreler tarafından kullanılabilmesi için kritik öneme sahiptir.¹ Dolayısıyla, tiroid hormon seviyelerindeki herhangi bir dengesizlik, doğrudan enerji seviyelerimizi ve yorgunluk hissimizi etkiler.

Hipotiroidizm ve Yorgunluk:

Tiroid bezi yeterince hormon üretemediğinde (hipotiroidizm), vücudun metabolik hızı kaçınılmaz olarak yavaşlar.2 Bu yavaşlama, hücrelerin enerji üretme ve kullanma kapasitesini düşürür.1 Motorun düşük devirde çalışması gibi, vücut da adeta “enerji tasarrufu” moduna geçer. Bunun en belirgin sonucu, hastaların kendilerini sürekli olarak yorgun, bitkin, halsiz ve enerjisiz hissetmeleridir.1 Bu yorgunluk genellikle dinlenmekle geçmez ve kişinin günlük aktivitelerini yerine getirmesini zorlaştırır. Kronik yorgunluk, hipotiroidizmin en sık ve en önemli belirtilerinden biridir.4

Hipertiroidizm ve Yorgunluk:

İlk bakışta, metabolizmanın aşırı hızlandığı hipertiroidizm durumunda 3 kişinin kendini daha enerjik hissetmesi beklenebilir. Ancak durum tam tersidir; hipertiroidi hastaları da sıklıkla şiddetli yorgunluk ve kas güçsüzlüğünden şikayet ederler.1 Bu durum, ilk başta çelişkili gibi görünse de mantıklı bir açıklaması vardır.

Hipertiroidizmde vücut sürekli olarak “aşırı hızda” çalışır. Kalp sürekli hızlı atar ⁵, sinir sistemi aşırı uyarılmış durumdadır ⁵, vücut sürekli kalori yakar ve ısı üretir. Bu durum, bir arabanın sürekli olarak en yüksek devirde sürülmesine benzetilebilir; motor aşırı ısınır, yakıt hızla tükenir ve sonunda arıza yapar. Benzer şekilde, hipertiroidizmde vücudun enerji rezervleri hızla tükenir. Kaslar, bu sürekli katabolik (yıkım) durumdan olumsuz etkilenir ve güçsüzleşir. Ayrıca, aşırı hormon seviyeleri uyku düzenini ciddi şekilde bozar ¹, bu da yorgunluğu daha da artırır. Enerji seviyelerinin bu dengesiz ve verimsiz kullanımı, sonuçta kişinin kendini bitkin hissetmesine yol açar.⁵ Yani hipertiroidizmdeki yorgunluk, aşırı aktivitenin getirdiği bir tükenmişlik halidir; vücut hızlıdır ama aynı zamanda bitkindir.

Yorgunluğa Katkıda Bulunan Diğer Faktörler:

Tiroid bozukluklarının yorgunluğa yol açmasında metabolik etkilerin yanı sıra başka faktörler de rol oynar:

• Uyku Bozuklukları: Hem hipotiroidizm (uykuya eğilim, uyku apnesi) ¹ hem de hipertiroidizm (uykusuzluk, sık uyanma) ¹ uyku kalitesini bozarak gün içi yorgunluğa neden olabilir.
• Ruh Hali Değişiklikleri: Depresyon (özellikle hipotiroidizmde) ¹ ve anksiyete/sinirlilik (özellikle hipertiroidizmde) ¹ gibi ruhsal durumlar da enerji seviyelerini düşürebilir ve yorgunluk hissini artırabilir.
• Kas Ağrıları ve Güçsüzlük: Her iki durumda da görülebilen kas ağrıları ve güçsüzlük ¹ fiziksel aktiviteyi kısıtlayarak yorgunluğa katkıda bulunabilir.
• Anemi: Özellikle hipotiroidizmde anemi (kansızlık) gelişebilir ²⁸, bu da dokulara yeterli oksijen taşınamamasına ve dolayısıyla yorgunluğa yol açabilir.

5. Yorgunluğun Ötesinde: Diğer Uyarı İşaretlerini Tanımak

Sürekli yorgunluk, tiroid bozukluklarının en sık dile getirilen şikayetlerinden biri olsa da, genellikle buzdağının sadece görünen kısmıdır. Tiroid hormonları vücudumuzdaki hemen her organ ve sistemi etkilediği için ¹, fonksiyon bozuklukları çok çeşitli başka belirtilere de yol açabilir. Bu belirtilerin farkında olmak, altta yatan bir tiroid sorununun erken teşhisi için kritik öneme sahiptir.

Hipotiroidizm ve hipertiroidizm genellikle birbirine zıt belirtilerle kendini gösterir. Aşağıdaki tablo, bu iki yaygın durumun belirtilerini karşılaştırmalı olarak özetlemektedir. Ancak unutulmamalıdır ki, bazı belirtiler (yorgunluk, saç dökülmesi, adet düzensizlikleri, guatr gibi) her iki durumda da görülebilir ve belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Bu tablo sadece genel bir bilgilendirme amacı taşımakta olup, kesin tanı için mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Tablo 1: Hipotiroidizm ve Hipertiroidizm Belirtilerinin Karşılaştırılması

Belirti Kategorisi	Hipotiroidizm (Tiroid Az Çalışması)	Hipertiroidizm (Tiroid Fazla Çalışması / Zehirli Guatr)
Metabolizma/Kilo	Yavaş metabolizma, Kilo alma veya kilo vermede zorluk 1	Hızlı metabolizma, İştah artışına rağmen kilo kaybı 1
Enerji Seviyesi	Yorgunluk, Halsizlik, Uyuşukluk 1	Yorgunluk (paradoksal), Kas güçsüzlüğü 1
Ruh Hali	Depresyon, Unutkanlık, Konsantrasyon güçlüğü, Zihinsel yavaşlama 1	Sinirlilik, Anksiyete, Huzursuzluk, Sabırsızlık 1
Cilt/Saç/Tırnaklar	Kuru, kalın, soluk cilt; Kaba, kuru, dökülen saçlar (kaşlarda dökülme); Kırılgan tırnaklar 1	İnce, nemli, sıcak cilt; İnce, kırılgan, dökülen saçlar 1
Vücut Isısı	Soğuğa tahammülsüzlük, Sürekli üşüme 1	Sıcağa tahammülsüzlük, Aşırı terleme 1
Kalp Hızı	Yavaş kalp atışı (Bradikardi) 15	Hızlı veya düzensiz kalp atışı (Taşikardi, Çarpıntı, Aritmi) 1
Sindirim	Kabızlık 4	Sık dışkılama, İshal 1
Kas/Eklem	Kas ağrıları, Eklem ağrıları, Kas krampları, Kas sertliği 1	Kas güçsüzlüğü (özellikle kol ve bacakların üst kısmı), Ellerde titreme (tremor) 5
Adet Döngüsü (Kadınlarda)	Adet düzensizlikleri (Sık, uzun veya yoğun kanamalar) 1	Adet düzensizlikleri (Seyrek, hafif kanamalar veya adet görememe) 1
Gözler	Yüzde ve göz kapaklarında şişlik (Ödem) 3	Gözlerin dışa doğru fırlaması (Egzoftalmi – özellikle Graves’te), Canlı bakış, Gözde rahatsızlık, Işığa hassasiyet 5
Diğer	Ses kısıklığı/kalınlaşması, Guatr, Yüksek kolesterol, Dilde büyüme, Uykuya eğilim 1	Guatr, Uyku sorunları (uykusuzluk), Artan susuzluk 1

Bu tablonun gösterdiği gibi, tiroid bozukluklarının belirtileri oldukça çeşitlidir ve bazen başka hastalıkların belirtileriyle karışabilir (örneğin depresyon, anksiyete bozuklukları, kalp hastalıkları, menopoz gibi). Bu nedenle, yukarıdaki belirtilerden bir veya birkaçını yaşıyorsanız, özellikle de geçmeyen yorgunluk şikayetiniz varsa, altta yatan nedenin bir tiroid bozukluğu olup olmadığını anlamak için bir doktora danışmanız önemlidir.

6. Teşhislerde “Patlama” mı Var? Trendleri Anlamak

Son yıllarda medyada ve toplumda tiroid hastalıklarının sanki bir “salgın” gibi arttığına dair bir algı oluşmuş durumda. Peki, gerçekten tiroid hastalıklarının görülme sıklığında bir “patlama” mı yaşanıyor, yoksa bu artışın arkasında başka nedenler mi var? Bu sorunun cevabı muhtemelen tek bir faktöre bağlı değil, ancak mevcut veriler ve gözlemler birkaç önemli noktaya işaret ediyor.

Öncelikle, artan farkındalık önemli bir etken olabilir. Hem halk arasında hem de tıp camiasında tiroid hastalıkları ve belirtileri (özellikle yorgunluk, kilo sorunları gibi yaygın şikayetlerle olan ilişkisi) hakkında bilgi düzeyinin artması, daha fazla insanın bu belirtilerle doktora başvurmasına yol açmış olabilir.⁹ Eskiden “normal” kabul edilen veya başka nedenlere bağlanan şikayetler için artık tiroid testleri daha sık isteniyor olabilir.

İkinci olarak, tanı yöntemlerindeki gelişmeler şüphesiz teşhis edilen vaka sayısını artırmıştır.

• Hassas Kan Testleri: Özellikle TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon) testinin tiroid fonksiyonunu değerlendirmede son derece hassas ve güvenilir bir yöntem olarak yaygınlaşması ⁷, daha önce gözden kaçabilecek hafif veya başlangıç aşamasındaki (subklinik) fonksiyon bozukluklarının bile saptanmasını sağlamıştır.²⁰ TSH, T3 ve T4 testlerinin kolayca erişilebilir olması da teşhis oranlarını artırmış olabilir.⁶
• Gelişmiş Görüntüleme: Tiroid ultrasonografisi, tiroid bezinin yapısını detaylı bir şekilde inceleme imkanı sunan, zararsız ve kolay ulaşılabilir bir yöntemdir.⁹ Ultrasonun yaygın kullanımı, klinik muayenede fark edilemeyecek kadar küçük nodüllerin bile tespit edilmesini sağlamıştır. Bu nodüllerin büyük çoğunluğu iyi huylu olsa da, saptanmaları ileri tetkik (örneğin ince iğne biyopsisi) ihtiyacını doğurarak teşhis edilen tiroid patolojilerinin sayısını artırmaktadır.⁹

Üçüncü olarak, çevresel faktörlerin potansiyel rolü de göz ardı edilmemelidir.

• İyot Alımı: Toplumların iyot alımındaki değişiklikler tiroid hastalıklarının sıklığını etkileyebilir. Hem iyot eksikliği hem de aşırı iyot alımı (bazı diyetler, takviyeler, tıbbi işlemler sırasında kullanılan kontrast maddeler) tiroid fonksiyonlarını bozabilir ve otoimmün tiroid hastalıklarını tetikleyebilir.¹ Tuzların iyotlanması gibi halk sağlığı müdahaleleri iyot eksikliğine bağlı guatrı azaltırken, iyot alımının arttığı toplumlarda otoimmün tiroid hastalıklarında bir artış gözlenebileceğine dair tartışmalar bulunmaktadır.
• Otoimmüniteyi Tetikleyen Faktörler: En yaygın tiroid hastalıkları olan Hashimoto ve Graves’in otoimmün kökenli olması ⁴, bağışıklık sistemini olumsuz etkileyebilecek çevresel faktörlerin rolünü gündeme getirmektedir. Modern yaşamın getirdiği kronik stres, bazı viral enfeksiyonlar, sigara kullanımı, çevresel toksinlere maruziyet ve beslenme alışkanlıklarındaki değişikliklerin otoimmün hastalıklara yatkınlığı artırabileceği düşünülmektedir.⁹ Ancak bu ilişkiler hala araştırma konusudur.
• Diğer Risk Faktörleri: Yaşın ilerlemesi, kadın cinsiyet, ailede tiroid hastalığı öyküsü gibi bilinen risk faktörlerinin ⁹ toplumdaki demografik değişimlerle birlikte prevalansı etkilemesi de mümkündür.

Sağlanan istatistiksel veriler ⁵², Türkiye’de tiroid hastalıklarının görülme sıklığında spesifik olarak bir “patlama” yaşandığını doğrulamak için yetersizdir. TÜİK ve Sağlık Bakanlığı verileri genel sağlık harcamaları, yataklı tedavi oranları, kanser istatistikleri gibi konulara odaklanmakta, ancak tiroid hastalıklarının (kanser dışı) prevalansındaki değişimi net olarak ortaya koymamaktadır.

Sonuç olarak, tiroid hastalıkları teşhislerindeki artış algısının, hastalığın gerçek sıklığındaki ani bir yükselişten ziyade, büyük ölçüde artan farkındalık ve çok daha hassas tanı yöntemleri sayesinde daha fazla vakanın “tespit edilebilir” hale gelmesinin bir yansıması olması kuvvetle muhtemeldir. Eskiden sessiz kalan veya başka nedenlere bağlanan durumlar artık daha kolay ve erken teşhis edilebilmektedir. Bununla birlikte, modern yaşam tarzı ve çevresel faktörlerin otoimmün süreçleri tetikleyerek gerçek hastalık sıklığına olası katkısı da göz ardı edilmemeli ve bu alandaki araştırmalar devam etmelidir. Yani, belki de bir “patlama”dan çok, elimizdeki daha iyi “mercekler” sayesinde daha önce göremediklerimizi artık “daha iyi görüyor” olabiliriz.

7. Cevapları Almak: Tiroid Bozuklukları Nasıl Teşhis Edilir?

Tiroid bozukluğundan şüphelenildiğinde, doğru tanıya ulaşmak için genellikle birkaç adımlı bir yaklaşım izlenir. Bu süreç, hastanın anlattıkları (tıbbi öykü), doktorun muayene bulguları (fizik muayene) ve çeşitli laboratuvar ve görüntüleme testlerinin bir kombinasyonunu içerir.⁴

Tıbbi Öykü ve Fizik Muayene:

Teşhis sürecinin ilk adımı, doktorun hastayı dikkatlice dinlemesidir. Doktor, hastanın yaşadığı belirtileri (yorgunluk, kilo değişikliği, çarpıntı, üşüme/terleme, saç dökülmesi, ruh hali değişiklikleri vb.), bu belirtilerin ne zaman başladığını ve şiddetini detaylı olarak sorgular.4 Ayrıca, ailede tiroid hastalığı veya başka otoimmün hastalık öyküsü, geçirilmiş ameliyatlar (özellikle boyun bölgesi), kullanılan ilaçlar, iyot alım durumu (iyotlu tuz, takviyeler), sigara kullanımı ve geçmişte boyun bölgesine radyasyon tedavisi alıp almadığı gibi önemli bilgiler de öğrenilir.4

Ardından doktor, fizik muayene yapar. Bu muayenenin önemli bir parçası, boynun elle muayene edilerek tiroid bezinin değerlendirilmesidir. Doktor, tiroid bezinin boyutunu (büyüme var mı – guatr), kıvamını (sert mi, yumuşak mı), üzerinde nodül (yumru) olup olmadığını, varsa nodüllerin sayısını, büyüklüğünü ve hassasiyetini kontrol eder.⁴ Ayrıca boyundaki lenf bezlerinde büyüme olup olmadığına da bakılır.⁹ Kalp atış hızı, kan basıncı, cilt ve saç değişiklikleri, göz bulguları (özellikle Graves şüphesinde) gibi diğer sistemik belirtiler de muayene sırasında değerlendirilir.

Kan Testleri (Tiroid Fonksiyon Testleri):

Tiroid hastalıklarının teşhisinde kan testleri kritik bir rol oynar. Bu testler, tiroid bezinin ne kadar iyi çalıştığını ve kanda ne kadar tiroid hormonu bulunduğunu ölçer. En sık kullanılan testler şunlardır:

• TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): Tiroid fonksiyonunu değerlendirmek için genellikle ilk istenen ve en hassas testtir.⁴ Hipofiz bezinden salgılanan TSH, tiroid bezini hormon üretmesi için uyarır.
  • Yüksek TSH: Genellikle tiroid bezinin yeterince hormon üretemediği (primer hipotiroidizm) anlamına gelir. Hipofiz bezi, az çalışan tiroidi daha fazla uyarmak için TSH üretimini artırır.⁴
  • Düşük TSH: Genellikle tiroid bezinin aşırı hormon ürettiği (hipertiroidizm) anlamına gelir. Kanda yüksek seviyede bulunan tiroid hormonları, hipofiz bezinin TSH üretimini baskılar.¹⁸ Nadiren, hipofiz bezinin kendisinde bir sorun varsa (sekonder hipotiroidizm), TSH ve tiroid hormonları birlikte düşük olabilir.⁴
• Serbest T4 (sT4 veya fT4) ve Serbest T3 (sT3 veya fT3): Bunlar, kanda proteinlere bağlı olmadan serbestçe dolaşan ve hücreler üzerinde doğrudan etki gösteren aktif tiroid hormonlarıdır.¹ TSH ile birlikte değerlendirilirler.
  • Hipotiroidizmde: Genellikle TSH yüksekken, sT4 (ve bazen sT3) düşüktür.⁴ Bazen TSH yüksek iken sT4 normal olabilir; bu duruma “subklinik hipotiroidizm” denir ve ileride aşikar hipotiroidi gelişme riski taşıyabilir.⁴
  • Hipertiroidizmde: Genellikle TSH düşükken, sT4 ve/veya sT3 yüksektir.²⁵
• Tiroid Antikorları: Vücudun kendi tiroid dokusuna karşı ürettiği antikorlardır. Bu testler, tiroid hastalığının nedeninin otoimmün olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.⁴
  • Anti-TPO (Tiroid Peroksidaz Antikoru) ve Anti-Tg (Tiroglobulin Antikoru): Özellikle Hashimoto tiroiditinde sıklıkla yüksek bulunur.⁹
  • TRAb (TSH Reseptör Antikoru) veya TSI (Tiroid Stimüle Edici İmmünglobulin): Graves hastalığının teşhisinde kullanılır; bu antikorlar tiroid bezini aşırı çalışması için uyarır.⁹
• Diğer Kan Testleri: Nadiren, tiroid kanseri takibinde veya şüphesinde Tiroglobulin (Tg) ⁶ veya medüller tiroid kanseri adı verilen özel bir tipin araştırılmasında Kalsitonin ⁶ gibi testler istenebilir.

Görüntüleme Yöntemleri:

Kan testleri tiroid bezinin fonksiyonu hakkında bilgi verirken, görüntüleme yöntemleri bezin yapısı, boyutu ve içindeki olası anormallikler (nodül gibi) hakkında bilgi sağlar.

• Tiroid Ultrasonografisi: Ses dalgaları kullanarak tiroid bezinin detaylı bir görüntüsünü oluşturan, zararsız, ağrısız ve yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir.⁹ Tiroid bezinin boyutlarını ölçer, yapısını (homojen mi, heterojen mi), kanlanmasını değerlendirir. En önemlisi, tiroid nodüllerini saptamada ve karakterize etmede çok değerlidir. Nodüllerin sayısını, boyutunu, iç yapısını (kistik mi, solid mi), kenar düzenini, kireçlenme (kalsifikasyon) içerip içermediğini gösterir.⁹ Bu özellikler, bir nodülün kanser açısından şüpheli olup olmadığını belirlemede doktora yol gösterir ve gerekirse biyopsi yapılmasına karar verilmesini sağlar.⁹
• Tiroid Sintigrafisi (Radyoaktif İyot Tutulum Testi – RAIU): Bu testte hastaya ağızdan veya damardan çok düşük dozda radyoaktif bir madde (genellikle radyoaktif iyot veya teknesyum) verilir. Tiroid bezi bu maddeyi tutar ve özel bir kamera (gamma kamera) ile bezin ne kadar ve hangi bölgelerinin bu maddeyi tuttuğuna bakılır.⁹ Bu test, tiroid bezinin genel olarak ne kadar aktif çalıştığını (fonksiyonel durumunu) ve nodüllerin hormon üretip üretmediğini gösterir.⁹
  • Sıcak Nodül: Normal tiroid dokusundan daha fazla radyoaktif madde tutan nodüldür. Genellikle aşırı hormon üretir (toksik nodül) ve kanser riski düşüktür.²³
  • Soğuk Nodül: Normal tiroid dokusundan daha az veya hiç radyoaktif madde tutmayan nodüldür. Hormon üretmez ve kanser riski sıcak nodüllere göre daha yüksektir (%5-10).²³
  • Ilık Nodül: Normal tiroid dokusu kadar radyoaktif madde tutan nodüldür.²³ Sintigrafi özellikle hipertiroidizmin nedenini ayırt etmede (Graves hastalığında bez genel olarak fazla tutulum gösterirken, toksik nodüler guatrda sadece nodüller tutulum gösterir, tiroiditlerde ise tutulum genellikle çok düşüktür) çok faydalıdır.⁹
• İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB): Ultrasonografide şüpheli bulunan veya belirli bir boyuta ulaşmış nodüllerden teşhisi kesinleştirmek için yapılan bir işlemdir.⁹ Çok ince bir iğne ile nodülün içine girilerek küçük hücre örnekleri alınır ve bu örnekler patoloji laboratuvarında incelenerek nodülün iyi huylu mu yoksa kötü huylu mu (kanser) olduğu belirlenir. Tiroid nodüllerinin değerlendirilmesinde altın standart yöntem olarak kabul edilir.²²

Teşhisin Katmanları: Fonksiyon ve Yapı Ayrımı

Tiroid hastalıklarının teşhisi, adeta bir yapbozun parçalarını birleştirmeye benzer. Tek bir test veya bulgu genellikle yeterli olmaz. Doktorlar, hem tiroid bezinin nasıl çalıştığını (fonksiyon) hem de neye benzediğini ve içinde ne olduğunu (yapı) anlamak için farklı yöntemleri bir arada kullanırlar.

Kan testleri (TSH, T3, T4, antikorlar) bize bezin fonksiyonel durumu hakkında bilgi verir: Az mı çalışıyor, çok mu çalışıyor, yoksa normal mi? Eğer bir fonksiyon bozukluğu varsa, nedeni otoimmün mü?.⁴ Ancak hormon seviyeleri normal olsa bile, bezin yapısında bir sorun (nodül, guatr) olabilir. Veya fonksiyon bozukluğunun kendisi yapısal bir anormallikten (örneğin aşırı hormon üreten bir nodül) kaynaklanıyor olabilir. İşte bu noktada fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri (özellikle ultrason) devreye girer ve bezin yapısını, boyutunu, nodül varlığını değerlendirir.⁹ Eğer ultrason bir nodül saptarsa, bu nodülün fonksiyonel durumu (sintigrafi ile) ve kanser riski (ultrason bulguları ve gerekirse biyopsi ile) ayrıca araştırılır.⁹ Hipertiroidi gibi durumlarda sintigrafi, fonksiyon bozukluğunun altında yatan nedeni (Graves mi, toksik nodül mü, tiroidit mi?) anlamada önemli ipuçları sunar.⁹

Dolayısıyla, doğru ve eksiksiz bir tiroid teşhisi için genellikle hem fonksiyonel testlerin (kan tahlilleri) hem de yapısal değerlendirmelerin (muayene, ultrason, gerektiğinde sintigrafi/biyopsi) birlikte yorumlanması gerekir. Bu katmanlı yaklaşım, en uygun tedavi planının oluşturulmasını sağlar.

8. Kontrolü Ele Almak: Tedavi Seçenekleri ve Yaşam Tarzı Stratejileri

Tiroid bozuklukları teşhis edildiğinde, tedaviye başlanmasının temel amacı tiroid hormon seviyelerini normal aralığa getirmek, hastanın yaşadığı yorgunluk, kilo değişiklikleri, çarpıntı gibi belirtileri ortadan kaldırmak veya hafifletmek ve tedavi edilmediği takdirde ortaya çıkabilecek ciddi sağlık sorunlarını (kalp hastalıkları, kemik erimesi, kısırlık, miksödem koması veya tiroid krizi gibi) önlemektir.⁵ Tedavi yaklaşımı, tiroid bozukluğunun türüne (hipotiroidi mi, hipertiroidi mi), altta yatan nedene (Hashimoto, Graves, nodül vb.), hastalığın şiddetine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve eşlik eden başka hastalıkları olup olmadığına göre kişiye özel olarak belirlenir.⁴²

Hipotiroidizm Tedavisi:

Hipotiroidizmin ana tedavisi, vücudun yeterince üretemediği tiroid hormonunu dışarıdan yerine koymaktır.

• İlaç Tedavisi (Hormon Replasmanı): Bu amaçla, sentetik T4 hormonu olan Levotiroksin içeren ilaçlar kullanılır.⁴ Bu ilaçlar genellikle günde bir kez, sabahları aç karnına, diğer ilaçlardan ve kahvaltıdan en az yarım saat önce alınır. Levotiroksin tedavisi, Hashimoto tiroiditi gibi kalıcı hipotiroidi nedenlerinde genellikle ömür boyu devam eder.¹⁵ Tedavinin başlangıcında ve sonrasında düzenli aralıklarla (genellikle 6-8 haftada bir, sonra 6 ayda veya yılda bir) TSH seviyesi kontrol edilerek ilacın dozu kişiye özel olarak ayarlanır.¹⁹ Amaç, TSH seviyesini normal aralıkta tutmaktır. Doğru doz ayarlandığında, hastaların çoğu belirtilerinde belirgin bir düzelme yaşar ve normal bir yaşam sürdürebilirler.
• Yaşam Tarzı ve Beslenme: İlaç tedavisi hipotiroidizmin temelini oluştursa da, sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları ve doğru beslenme, tedavinin etkinliğini artırabilir ve genel iyilik halini destekleyebilir.⁴
  • Beslenme: Dengeli ve çeşitli beslenmek önemlidir. İyot eksikliğinin neden olduğu hipotiroidide iyotlu tuz kullanmak ve iyottan zengin besinleri (deniz ürünleri, süt ürünleri, yumurta) tüketmek faydalıdır. Ancak Hashimoto gibi durumlarda aşırı iyot alımından kaçınmak gerekebilir, bu nedenle iyot takviyesi kullanmadan önce mutlaka doktora danışılmalıdır.⁴ Selenyum (Brezilya fındığı, ton balığı, sardalya, yumurta, ay çekirdeği) ve çinko (kabak çekirdeği, istiridye, kırmızı et, tavuk, nohut, kaju) mineralleri, T4 hormonunun aktif T3 hormonuna dönüşümünde rol oynadıkları için bu mineralleri içeren besinleri tüketmek faydalı olabilir.² Bazı besinlerin (özellikle soya ürünleri ve lahana, brokoli, karnabahar gibi guatrojenik sebzelerin çiğ olarak aşırı tüketimi) tiroid hormon emilimini veya fonksiyonunu etkileyebileceği bilinmektedir; bu konuda da doktor veya diyetisyene danışmak uygun olur.
  • Egzersiz: Düzenli fiziksel aktivite, özellikle aerobik egzersizler (yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi), metabolizmayı canlandırmaya, kilo kontrolüne yardımcı olmaya ve enerji seviyelerini yükseltmeye katkıda bulunabilir.²
  • Stres Yönetimi: Kronik stres, kortizol hormonu seviyelerini artırarak tiroid fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir (T4’ün aktif T3’e dönüşümünü azaltıp, inaktif rT3’e dönüşümünü artırabilir).¹⁶ Yoga, meditasyon, derin nefes egzersizleri gibi stres yönetimi teknikleri genel sağlığa ve dolayısıyla tiroid sağlığına da olumlu katkı sağlayabilir.²

Hipertiroidizm Tedavisi:

Hipertiroidizm tedavisinde amaç, aşırı tiroid hormonu üretimini kontrol altına almaktır. Tedavi seçeneği, hipertiroidizmin nedenine (Graves, toksik nodül vb.), şiddetine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve tercihlerine göre belirlenir. Başlıca üç ana tedavi yöntemi vardır:

• Anti-tiroid İlaçlar: Bu ilaçlar (Metimazol, Propiltiyourasil – PTU), tiroid bezinin hormon üretimini doğrudan engelleyerek çalışır.¹⁹ Genellikle ilk tercih edilen tedavi yöntemidir, özellikle Graves hastalığında. İlaçlar düzenli kullanıldığında birkaç hafta veya ay içinde hormon seviyelerini normale döndürür ve belirtileri kontrol altına alır. Tedavi süresi genellikle 1-2 yıl veya daha uzun olabilir. Bazı hastalarda ilaç kesildikten sonra hastalık tekrarlayabilir. Bu ilaçların nadir de olsa deri döküntüsü, eklem ağrısı, karaciğer fonksiyon bozukluğu veya agranülositoz (beyaz kan hücrelerinde ciddi düşüş) gibi yan etkileri olabilir, bu nedenle düzenli doktor kontrolü ve kan testleri gereklidir.⁴⁵ Gebelik sırasında veya emzirirken ilaç seçimi ve dozu özel dikkat gerektirir.¹⁷
• Radyoaktif İyot (RAI) Tedavisi: Bu tedavide, hastaya ağızdan hap veya sıvı şeklinde radyoaktif iyot verilir.⁵ Tiroid bezi iyotu yoğun bir şekilde tuttuğu için, radyoaktif iyot doğrudan tiroid hücrelerine gider ve yaydığı radyasyon ile bu hücreleri zamanla (genellikle 2-3 ay içinde) tahrip eder. Bu sayede tiroid bezi küçülür ve hormon üretimi azalır veya durur. RAI tedavisi oldukça etkilidir ve genellikle tek doz yeterli olur. Ancak en önemli sonucu, tedaviden sonra genellikle kalıcı hipotiroidizm gelişmesidir. Bu durumda hastanın ömür boyu levotiroksin hormonu kullanması gerekir.²⁵ RAI tedavisi gebelerde, emzirenlerde ve bazı göz bulguları olan Graves hastalarında uygun değildir.
• Cerrahi (Tiroidektomi): Tiroid bezinin tamamının (total tiroidektomi) veya büyük bir kısmının (subtotal tiroidektomi) ameliyatla çıkarılmasıdır.¹⁹ Genellikle aşağıdaki durumlarda tercih edilir:
  • Çok büyük guatr veya bası semptomları varsa.
  • Anti-tiroid ilaçlara yanıt alınamıyorsa veya ciddi yan etkiler gelişmişse.
  • RAI tedavisi uygun değilse veya hasta tercih etmiyorsa (örneğin gebelik planı varsa).
  • Nodüllerde kanser şüphesi varsa.⁴²
  • Hızlı ve kesin bir çözüm isteniyorsa. Ameliyat sonrası, özellikle total tiroidektomide, kalıcı hipotiroidizm gelişir ve ömür boyu levotiroksin tedavisi gerekir.¹⁹ Ameliyatın potansiyel riskleri arasında ses tellerine giden sinirin zedelenmesi (ses kısıklığı) ve tiroid bezinin arkasında yer alan paratiroid bezlerinin (kalsiyum dengesini sağlayan) hasar görmesi (kalsiyum düşüklüğü) bulunur.⁴⁵ Deneyimli cerrahlar tarafından yapıldığında bu riskler oldukça düşüktür.
• Beta-bloker İlaçlar: Bu ilaçlar (örneğin Propranolol, Atenolol), hipertiroidizmin neden olduğu çarpıntı, titreme, terleme ve anksiyete gibi rahatsız edici belirtileri hızla kontrol altına almak için kullanılır.³⁸ Tiroid hormon seviyelerini doğrudan düşürmezler, ancak anti-tiroid ilaçlar veya RAI tedavisi etkisini gösterene kadar hastanın rahatlamasına yardımcı olurlar.

Yaşam Tarzı: Hipertiroidizm tedavisinde yaşam tarzı değişiklikleri genellikle destekleyici roldedir. İyot kısıtlaması (iyotsuz tuz kullanımı), özellikle iyot kaynaklı hipertiroidi durumlarında veya RAI tedavisine hazırlık amacıyla önerilebilir.¹⁸ Sigara kullanımı, özellikle Graves hastalığında göz bulgularını kötüleştirebileceği için kesinlikle bırakılmalıdır.³⁸ Stres yönetimi ve yeterli dinlenme, genel sağlık durumunu iyileştirmeye yardımcı olabilir.

Aşağıdaki tablo, hipotiroidizm ve hipertiroidizm için ana tedavi yöntemlerini özetlemektedir:

Tablo 2: Tiroid Bozuklukları İçin Tedavi Seçenekleri Özeti

Durum	Tedavi Yöntemi	Amaç	Temel Özellikler
Hipotiroidizm	Levotiroksin (Sentetik T4)	Eksik hormonu yerine koymak (Replasman)	Genellikle ömür boyu kullanılır. Doz ayarlaması için TSH takibi gerekir. Yan etkileri nadirdir, doğru doz önemlidir. 4
Hipertiroidizm	Anti-tiroid İlaçlar (Metimazol, PTU)	Aşırı hormon üretimini engellemek	Geçici veya uzun süreli kullanılabilir. Hastalık tekrarlayabilir. Yan etki potansiyeli vardır, düzenli takip gerekir. 42
Hipertiroidizm	Radyoaktif İyot (RAI) Tedavisi	Tiroid dokusunu tahrip ederek hormon üretimini azaltmak/durdurmak	Genellikle tek doz yeterlidir. Yüksek başarı oranı vardır. Kalıcı hipotiroidiye yol açar, hormon replasmanı gerekir. Gebelerde/emzirenlerde kullanılmaz. 5
Hipertiroidizm (veya Büyük Guatr/Kanser Şüphesi)	Cerrahi (Tiroidektomi)	Tiroid bezinin tamamını veya bir kısmını çıkarmak	Kesin çözümdür. Kalıcı hipotiroidiye yol açar, hormon replasmanı gerekir. Ameliyat riskleri vardır (ses kısıklığı, kalsiyum düşüklüğü). 19
Hipertiroidizm (Semptomatik Tedavi)	Beta-bloker İlaçlar	Çarpıntı, titreme, anksiyete gibi belirtileri kontrol altına almak	Hormon seviyelerini etkilemez. Genellikle diğer tedaviler etkisini gösterene kadar geçici olarak kullanılır. 38

Tedavi sürecinde doktorla yakın iletişimde olmak, ilaçları düzenli kullanmak ve kontrolleri aksatmamak büyük önem taşır.

9. Sonuç

Tiroid bezi, küçük boyutuna rağmen vücudumuzun enerji metabolizması, büyüme, gelişme ve genel işleyişi üzerinde derin etkileri olan hayati bir organdır. Bu bezin ürettiği hormonlardaki dengesizlikler, yani tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidizm) veya aşırı çalışması (hipertiroidizm), başta kronik yorgunluk olmak üzere kilo değişiklikleri, ruh hali sorunları, cilt ve saç problemleri, kalp ritim bozuklukları gibi çok çeşitli belirtilere yol açabilir.

Bu makalede ele aldığımız gibi, özellikle sürekli ve açıklanamayan yorgunluk şikayetinin altında yatan nedenlerden biri de gözden kaçabilen bir tiroid bozukluğu olabilir. Hem hipotiroidizmde metabolizmanın yavaşlamasıyla ortaya çıkan enerji düşüklüğü, hem de hipertiroidizmde vücudun aşırı hızlanmasının getirdiği tükenmişlik hali, yorgunluğun önemli bir kaynağıdır.

Neyse ki, modern tıp sayesinde tiroid bozukluklarının teşhisi günümüzde oldukça kolaylaşmıştır. Hassas kan testleri (TSH, T3, T4, antikorlar) ve gelişmiş görüntüleme yöntemleri (ultrason, sintigrafi) ile altta yatan sorun doğru bir şekilde saptanabilmektedir. Teşhisin ardından uygulanan uygun tedavi yöntemleri – hipotiroidizm için hormon replasmanı, hipertiroidizm için anti-tiroid ilaçlar, radyoaktif iyot tedavisi veya cerrahi – ile hormon seviyeleri normale döndürülebilir, belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir.⁵ Tedaviye ek olarak benimsenecek sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları (dengeli beslenme, düzenli egzersiz, stres yönetimi) da iyileşme sürecine katkıda bulunabilir.

Bu nedenle, kendinizde veya yakınlarınızda bu makalede bahsedilen belirtileri (özellikle geçmeyen yorgunluk, ani kilo değişiklikleri, çarpıntı, ruh halinde belirgin dalgalanmalar) fark ediyorsanız, durumu göz ardı etmemeniz ve bir sağlık uzmanına, tercihen bir Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları veya İç Hastalıkları (Dahiliye) uzmanına başvurmanız büyük önem taşımaktadır.¹ Unutmayın ki, erken teşhis ve doğru tedavi, tiroid bozukluklarının olası ciddi sonuçlarını önlemenin ve sağlıklı bir yaşama geri dönmenin anahtarıdır.²²

Wellopedi’de paylaşılan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye olarak kabul edilmemelidir. Sağlığınızla ilgili herhangi bir karar vermeden önce mutlaka bir doktora veya sağlık uzmanına danışın. Burada yer alan bilgiler, bireysel sağlık durumunuzu değerlendirmek için yeterli değildir ve doktorunuzun tavsiyesinin yerini almaz. Herhangi bir egzersiz programına, beslenme planına veya takviye edici gıda kullanımına başlamadan önce doktorunuza danışmanız önemlidir. Wellopedi, içeriklerde yer alan bilgilerin kullanımından kaynaklanan herhangi bir sorumluluk kabul etmez.

Alıntılanan çalışmalar

1. Tiroid Nedir? Tiroid Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi – Memorial Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.memorial.com.tr/hastaliklar/tiroid-nedir
2. Tiroid Hormonları ve Sağlık – Yaşam Tanı Laboratuvarı, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://yasamtani.com.tr/tiroid-hormonlari-ve-saglik/
3. Tiroid Bezi Hormonları – Meme Hastalıkları ve Endokrin Cerrahi – Prof. Dr. Serdar Özbaş, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.serdarozbas.com/tiroid-bezi-hormonlari
4. Hipotiroidi Nedir? Hipotiroidi Belirtileri ve Tedavisi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/hipotiroidi/
5. Hipertiroidi Nedir? Hipertiroidi Belirtileri ve Tedavisi | Anadolu Sağlık …, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/hipertiroidi-nedir-belirtileri-neden-olur-ve-nasil-gecer
6. Tiroid Hormonu Nedir? Tiroid Ne İşe Yarar? – Özel Aktıp Hastanesi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.aktip.com.tr/tiroid-hormonu-nedir-148
7. Tiroid Bezi Nedir? Ne İşe Yarar? Tiroid Bezi Hastalıkları Nelerdir? Antalya, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://bulentcekic.com/tiroid-bezi-nedir
8. Tiroid bezi – Vikipedi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tiroid_bezi
9. Tiroid Bezi Hastalıklarında Tanı Yöntemleri – Prof. Dr. Ali İlker Filiz, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.aliilkerfiliz.com/tiroid-hastaliklari/tiroid-bezi-hastaliklarinda-tani-yontemleri
10. Tiroid Bezi Hastalıkları Nelerdir ve Nasıl Tedavi Edilir? – Medicana Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.medicana.com.tr/saglik-rehberi-detay/12006/tiroid-bezi-hastaliklari-nelerdir-ve-nasil-tedavi-edilir
11. Tiroid Hormonlarının Görevi Nedir? – Doç. Dr. Gürkan Avcı, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.gurkanavci.com/project/tiroid-hormonlarinin-gorevi-nedir/
12. Tiroid Hormonları ve Etkileri | Zayıflama – Diyet – Kilo Verme – Guatr – PROF DR METİN ÖZATA, erişim tarihi Nisan 11, 2025, http://www.tiroit.org/v2/tr/Tiroid4.asp?n=Tiroid-Hormonlari-ve-Etkileri&m2=6&m3=2&m4=101
13. Tiroit hormonu nedir, görevleri nelerdir? – Acıbadem Hayat, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.acibadem.com.tr/hayat/tiroit-hormonu-nedir-gorevleri-nelerdir/
14. Tiroid Bezinin Yapısı ve Fonksiyonu – Doç. Dr Orhan ÇELEN, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.orhancelen.com.tr/tiroid-bezinin-yapisi-ve-fonksiyonu
15. Hipotiroidizm | A Life Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.alifesaglikgrubu.com.tr/makale/hipotiroidizm/3506
16. Enerji ve keskin bir zekâ için Tiroid hormonunuz olmazsa olmazınız – Prof. Dr. Derya Uludüz, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.deryauluduz.com/enerji-ve-keskin-bir-zeka-icin-tiroid-hormonunuz-olmazsa-olmaziniz/
17. ‍⚕️ Tiroid Hastalığı Nedir? Tiroid Hastalığı Belirtileri Nelerdir? – Medical Park, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.medicalpark.com.tr/tiroid/hg-2285
18. Tiroid Hormonları Nasıl Salgılanır? – Prof. Dr. Ömer Bender, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.dromerbender.com/tiroid-hormonlari-nasil-salgilanir
19. Hipotiroidi nedir? Belirtileri ve tedavisi nelerdir? – Medical Park, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.medicalpark.com.tr/hipotiroidi/hg-2000
20. Hipotiroidizm Nedir? Teşhis & Tedavi – Medicana Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.medicana.com.tr/saglik-rehberi-detay/15862/hipotiroidizm-nedir-teshis-tedavi
21. Hipotiroidi Nedir? Belirtileri Nelerdir? – NPİSTANBUL, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://npistanbul.com/hipotiroidi-nedir
22. Tiroid Kanseri Nedir? Tiroid Kanseri Belirtileri, Nedenleri, Tedavisi – Acıbadem Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/tiroid-kanseri/
23. Tiroid Hastalıkları Belirtileri ve Tedavisi – Grup Florence Nightingale, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.florence.com.tr/guncel-saglik/tiroid-bezi-hastaliklari
24. tiroid hastalıkları tanı ve tedavi kılavuzu 2020 – Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/20200929134733-2020tbl_kilavuzf527c34496.pdf?a=1
25. Hipertiroidi Nedir? Belirtileri -Tedavisi -Antalya | Doç.Bülent Çekiç, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://bulentcekic.com/hiper-tiroid-nedir
26. Hipotiroidi Nedir? Hipotiroidi Belirtileri Nelerdir? – Memorial Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.memorial.com.tr/hastaliklar/hipotiroidi
27. Hipotiroidi Belirtileri | Koru Hastaneleri, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.koruhastanesi.com/hipotiroidi-belirtileri-3161-5
28. Hipotiroidi Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi – Özel Başarı Hastanesi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://basarihastanesi.com/makale/hipotiroidi/
29. Tiroid Nedir? Tiroid Belirtileri Nelerdir, Tedavisi Nasıl Yapılır? – Acıbadem Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/tiroid-hastaliklari-ve-tiroid-nodulleri/
30. Kronik Yorgunluğunuzun Nedeni Hipotiroidi Olabilir – Medicana Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.medicana.com.tr/haber-detay/16096/kronik-yorgunlugunuzun-nedeni-hipotiroidi-olabilir
31. Hipotiroidi Nedir? Hipotiroidi Belirtileri Nelerdir? | Güven Hastanesi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.guven.com.tr/saglik-rehberi/hipotiroidi-nedir-hipotiroidi-belirtileri-nelerdir
32. Hipotiroidizm Nedir? Tedavisi Nasıldır? – Prof. Dr. Sezai Aydın, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.drsezaiaydin.com/tr/hipotiroidizm
33. Haşimato Nedir? Haşimato Hastalığı Belirtileri Nelerdir? | Anadolu …, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/hasimato-nedir-nedenleri-belirtileri-ve-tedavisi
34. Haşimato Nedir? Hashimato Hastalığı Tedavi Yöntemleri – Prof. Dr. Çağatay Çifter, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://cagataycifter.com/hasimato/
35. Hashimoto Tiroiditi (Hastalığı) | turkcerrahi.com, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.turkcerrahi.com/makaleler/tiroid/tiroiditler/hashimoto-tiroiditi/
36. Tiroid Hormonlarının Yüksekliği – Prof. Dr. Ömer Bender, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.dromerbender.com/tiroid-hormonlarinin-yuksekligi
37. Tiroid ile İlgili Bilinmesi Gerekenler, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://losante.com.tr/Blog/Detail/2198
38. Hipertiroidi Nedir? Yüksek Tiroid Belirtileri, Tedavisi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://cagataycifter.com/hipertiroidi/
39. Hipertiroidi (Zehirli Guatr) Nedir? Zehirli Guatr Belirtileri Nelerdir? – Memorial Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.memorial.com.tr/hastaliklar/hipertiroidizm-zehirli-guatr
40. Hipertiroidizm Nedir? Belirtileri, Komplikasyonları ve Tedavisi – Apollo Hospitals, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.apollohospitals.com/tr/health-library/what-is-hyperthyroidism-what-are-the-symptoms-of-hyperthyroidism/
41. Hipertiroidizm (Tirod Bezi Aşırı Çalışması) Belirtileri | Tedavisi – Medical Park, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.medicalpark.com.tr/hipertiroidizm/hg-4618
42. Hipertiroidi Nedir? Hipertiroidi Belirtileri ve Hipertiroidi Tedavisi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/hipertiroidi/
43. Fazla çalışan tiroidin (Hipertiroidi) sebepleri ve belirtileri nelerdir? | Prof. Dr. Ömer BENDER, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.dromerbender.com/fazla-calisan-tiroidin-hipertiroidi-sebepleri-ve-belirtileri-nelerdir-prof-dr-omer-bender
44. ‍⚕️ Graves Hastalığı (Zehirli Guatr) Nedir? – Medical Park, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.medicalpark.com.tr/graves-hastaligi/hg-2076
45. Hipertiroidizm Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavi Yöntemleri Nelerdir?, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://doruktip.com/blog/224/hipertiroidizm_nedir_belirtileri_nelerdir_tedavi_yontemleri_nelerdir.html
46. Tiroid Hastalıklarının Günlük Yaşama Etkileri ve Çözüm Yolları – Çetin Altunal, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.cetinaltunal.com/tiroid-hastaliklarinin-gunluk-yasama-etkileri-ve-cozum-yollari/
47. Graves Hastalığı Nedir? Graves Hastalığı Belirtileri ve Tedavisi – Acıbadem Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/graves-hastaligi/
48. Graves Hastalığı Nedir? Graves Hastalığı Belirtileri ve Tedavisi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.memorial.com.tr/hastaliklar/graves-hastaligi
49. Graves Hastalığından Sonra Gelişen Hashimoto Tiroiditi | Makale – Türkiye Klinikleri, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-graves-hastaligindan-sonra-gelisen-hashimoto-tiroiditi-74668.html
50. Hipertiroidi Nedenleri ve Belirtileri | Koru Ankara Hastaneleri, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.koruhastanesi.com/hipertiroidi-nedenleri-ve-belirtileri-3239-5
51. Graves Hastalığı Nedir? Graves Hastalığı Belirtileri Ve Tedavisi – Prof. Dr. Özgür Kılıçkesmez, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://ozgurkilickesmez.com/graves-hastaligi/
52. ERİŞKİN BAZI METABOLİZMA HASTALIKLARI (TİROİD, OSTEOPOROZ, GUT) VE ÇÖLYAK HASTALIĞI KONTROL PROGRAMI 2019-2023 Ankara, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/component/weblinks/?task=weblink.go&catid=176:programlar&id=332:eri%C5%9Fkin-baz%C4%B1-metabolizma-hastal%C4%B1klar%C4%B1-tiroid,-osteoporoz,-gut-ve-%C3%A7%C3%B6lyak-hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1-kontrol-program%C4%B1-2019-2023&Itemid=432
53. Kanser İstatistikleri – Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-istatistikleri
54. Tiroid Hastalıkları Dikkatli Göz Muayenesi Gerektiriyor | Yeditepe Üniversitesi Hastanesi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://yeditepehastaneleri.com/saglik-rehberi/tiroid-hastaliklari-dikkatli-goz-muayenesi-gerektiriyor