Cilt bakımı dünyası, yüzeydeki semptomları tedavi etmekten cildin temel sağlığını desteklemeye doğru evrilen köklü bir değişim yaşıyor. Bu dönüşümün merkezinde, cildimizin yüzeyinde ve katmanlarında yaşayan trilyonlarca mikroorganizmadan oluşan karmaşık ekosistem, yani cilt mikrobiyomu yer alıyor. Geleneksel yaklaşımlar sıklıkla cildi sterilize etmeye veya belirli “kötü” bakterileri yok etmeye odaklanırken ¹, yeni bilimsel anlayış, bu mikroorganizmaların çoğunun cilt sağlığı için hayati önem taşıdığını ortaya koyuyor.³ “Mikrobiyom dostu” cilt bakımı, yalnızca geçici bir trend olmanın ötesinde, cildin doğal dengesini korumayı ve desteklemeyi amaçlayan, bilimsel temellere dayanan bir paradigma kaymasını temsil ediyor.¹ Bu yaklaşım, cildin kendi biyolojisiyle uyum içinde çalışmayı hedefler ve 2025 yılı itibarıyla güzellik ve kişisel bakım endüstrisinde baskın bir güç haline gelmeye hazırlanıyor. Tüketicilerin ve endüstrinin bu alana artan ilgisi ⁹, mikrobiyom bilgisinin cilt sağlığı anlayışımızı nasıl yeniden şekillendirdiğinin bir göstergesidir.

Bu raporun amacı, mikrobiyom dostu cilt bakımı kavramını kapsamlı ve kanıta dayalı bir şekilde analiz etmektir. Cilt mikrobiyomunun bilimsel temelleri, “mikrobiyom dostu” yaklaşımın tanımı ve ilkeleri, faydalı ve zararlı içerikler, bilimsel kanıtlarla desteklenen faydaları, 2025 yılına yönelik pazar dinamikleri ve trend analizleri, öne çıkan markalar, mevcut zorluklar ve eleştiriler ile tüketiciler için pratik rehberlik konuları detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Bu analiz, cildin sadece temizlenmesi veya tedavi edilmesi gereken bir yüzey olmadığı, aksine desteklenmesi ve dengelenmesi gereken yaşayan bir ekosistem olduğu anlayışını temel almaktadır. Geleneksel cilt bakımının sıklıkla kullandığı sert kimyasallar ve sterilizasyon odaklı yöntemlerin aksine ¹, mikrobiyom dostu yaklaşım, cildin doğal savunma mekanizmalarını güçlendirmeyi ve uzun vadeli sağlığını korumayı hedefler.¹² Bu felsefi değişim, mikrobiyom dostu cilt bakımının neden sadece yeni içeriklerden ibaret olmadığını, aynı zamanda cilt sağlığına bütünsel bir bakış açısı getirdiğini açıklamaktadır.

2. Cilt Mikrobiyomu: Görünmez Koruyucularımız

Tanım ve Kompozisyon

Cilt mikrobiyomu, insan derisinde yaşayan bakteri, mantar, virüs ve akarlar gibi tüm mikroorganizmaları ve bunların kolektif genetik materyalini ifade eden bir terimdir.⁴ Sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da, mikrobiyota terimi spesifik bir bölgedeki (örneğin cilt veya bağırsak) mikroorganizma topluluğunu tanımlarken, mikrobiyom bu organizmaların genomlarının bütününü ifade eder.¹⁴ Cildimiz, insan vücudundaki en geniş organ olup, trilyonlarca mikrobiyal hücreye ev sahipliği yapar; bu sayı insan hücrelerinin sayısına yakın veya hatta daha fazladır.¹⁵ Bu mikrobiyal topluluk, her birey için benzersizdir ve parmak izi gibi kişiye özgü bir özellik gösterir, ancak zamanla ve çevresel faktörlerle değişebilir.⁶ Ayrıca, cilt mikrobiyomunun kompozisyonu vücudun farklı bölgelerine göre önemli ölçüde değişiklik gösterir. Cildin fizyolojik özelliklerine (nem, sıcaklık, pH, sebum içeriği) bağlı olarak kuru (örn. ön kol), nemli (örn. dirsek bükümü, kasık) ve yağlı/sebase (örn. yüz, sırt, göğüs) olarak sınıflandırılan farklı mikroçevreler, kendilerine özgü mikrobiyal toplulukları barındırır.³ Bu bölgelerde yaygın olarak bulunan bakteri cinsleri arasında Staphylococcus, Cutibacterium (özellikle yağlı bölgelerde), Corynebacterium, Streptococcus ve mantar cinsleri arasında Malassezia bulunur.³

Cilt Sağlığındaki Kritik Rolü

Cilt mikrobiyomu, sadece cildimizde yaşayan pasif bir topluluk değildir; cilt sağlığının korunmasında ve sürdürülmesinde aktif ve kritik roller üstlenir. Bu roller çok yönlü olup, fiziksel, kimyasal ve immünolojik mekanizmaları içerir:

• Fiziksel/Kimyasal Bariyer Desteği: Cilt mikrobiyomu, yaşayan bir bariyer katmanı olarak işlev görür. Komensal (zararsız veya faydalı) mikroplar, patojenik (hastalık yapıcı) mikroorganizmaların yerleşmesi için gerekli olan alanı ve besin kaynaklarını kullanarak onlarla rekabet eder.⁵ Bu “kolonizasyon direnci”, patojenlerin cilde tutunmasını ve çoğalmasını engeller. Mikrobiyom ayrıca, cildin en dış katmanı olan stratum korneumun bütünlüğünün korunmasına ve hasar gördüğünde onarılmasına katkıda bulunur.⁵ Cildin doğal asidik pH’sının (yaklaşık 4.5-5.5) korunmasında da rol oynar; bu asit mantosu, birçok patojenin büyümesi için uygun olmayan bir ortam yaratır.³ Bazı komensal bakteriler, cilt bariyeri için temel lipitler olan seramidlerin üretimini teşvik eden enzimler (örn. sfingomiyelinaz) veya kısa zincirli yağ asitleri (SCFA) gibi faydalı metabolitler üreterek cilt bariyerini kimyasal olarak destekler ve cildin nemli kalmasına yardımcı olur.⁵
• İmmün Modülasyon: Cilt mikrobiyomu, cildin bağışıklık sistemi ile sürekli bir iletişim halindedir ve hem doğuştan gelen hem de adaptif bağışıklık yanıtlarının düzenlenmesinde kilit bir rol oynar.² Komensal mikroplar, bağışıklık sistemini “eğiterek” patojenlere karşı daha etkili yanıtlar oluşturulmasına yardımcı olurken, aynı zamanda aşırı inflamatuar reaksiyonları baskılayarak toleransı teşvik eder. Bu denge, cildin hem enfeksiyonlara karşı korunmasını hem de alerjik veya otoimmün reaksiyonların önlenmesini sağlar.² Mikrobiyom, cilt hücrelerini (keratinositler) antimikrobiyal peptitler (AMP’ler) gibi savunma molekülleri üretmeye teşvik edebilir.⁵
• Patojen Savunması: Mikrobiyom, patojenlere karşı doğrudan savunma mekanizmalarına da sahiptir. Komensal bakteriler, patojenlerin büyümesini engelleyen veya onları öldüren çeşitli antimikrobiyal bileşikler (bakteriyosinler, AMP’ler, örneğin S. epidermidis tarafından üretilen epidermin ve lugdunin, S. hominis tarafından üretilen lantibiyotikler) salgılayabilir.³ Bu maddeler, Staphylococcus aureus gibi yaygın patojenlere karşı etkili olabilir. Ayrıca, komensal mikropların varlığı, patojenlerin cilde yerleşmesini fiziksel olarak engeller.³

Dengesizlik Sonuçları (Disbiyozis)

Cilt mikrobiyomunun kompozisyonunda veya fonksiyonunda meydana gelen dengesizlikler “disbiyozis” olarak adlandırılır.⁸ Disbiyozis, çeşitli faktörler tarafından tetiklenebilir; bunlar arasında aşırı antibiyotik kullanımı, yanlış cilt bakımı ürünleri, sert temizleyiciler, stres, diyet, çevresel faktörler ve altta yatan sağlık sorunları bulunur.²² Cilt disbiyozisi, birçok yaygın cilt rahatsızlığının gelişiminde veya alevlenmesinde önemli bir rol oynar:

• Akne Vulgaris: Genellikle Cutibacterium acnes (eski adıyla Propionibacterium acnes) bakterisinin belirli türlerinin veya filotiplerinin aşırı çoğalması veya disbiyozu ile ilişkilidir. Ayrıca, Staphylococcus aureus gibi diğer bakterilerin rolü de araştırılmaktadır.³ Disbiyozis, inflamasyonu tetikleyerek akne lezyonlarının oluşumuna katkıda bulunur.
• Egzama/Atopik Dermatit (AD): AD’li ciltte genellikle mikrobiyal çeşitliliğin azaldığı ve özellikle Staphylococcus aureus kolonizasyonunun arttığı gözlemlenir.¹ S. aureus‘un artışı, cilt bariyer fonksiyonunu daha da bozabilir, inflamasyonu şiddetlendirebilir ve AD alevlenmelerini tetikleyebilir.
• Rozasea: Ciltteki bakteriyel dengesizlikler ve Demodex akarlarının artışı ile ilişkilendirilmiştir.³ Mikrobiyal faktörlerin inflamatuar süreçleri nasıl etkilediği aktif bir araştırma alanıdır.
• Sedef Hastalığı (Psoriasis): Psoriatik lezyonlarda sağlıklı cilde kıyasla mikrobiyal kompozisyonda değişiklikler saptanmıştır, ancak bu değişikliklerin hastalığın nedeni mi yoksa sonucu mu olduğu ve kesin rolü hala tam olarak anlaşılamamıştır.³
• Diğer Durumlar: Cilt hassasiyeti, kuruluk, kepek (özellikle Malassezia mantarlarının dengesizliği ile ilişkili ²³), yara iyileşmesinde gecikme ve bazı enfeksiyonlara yatkınlık da cilt mikrobiyomu dengesizlikleriyle ilişkilendirilebilir.¹

Bağırsak-Cilt Ekseni: Topikal Bakımın Ötesinde

Cilt mikrobiyomunu ve sağlığını değerlendirirken, sıklıkla göz ardı edilen ancak kritik öneme sahip bir bağlantı vardır: Bağırsak-Cilt Ekseni.³ Bu eksen, bağırsak sağlığı ile cilt sağlığı arasındaki çift yönlü iletişimi ifade eder. Bağırsak mikrobiyotasındaki dengesizlikler (bağırsak disbiyozu), sistemik inflamasyonu tetikleyebilir, bağışıklık yanıtlarını etkileyebilir ve bağırsaklardan dolaşıma geçen metabolitler aracılığıyla cilt sağlığını doğrudan etkileyebilir.¹⁸ Akne, atopik dermatit, sedef hastalığı ve rozasea gibi birçok inflamatuar cilt hastalığının bağırsak disbiyozu ile ilişkili olduğu gösterilmiştir.³ Bu durum, cilt sağlığına yönelik yaklaşımların sadece topikal ürünlerle sınırlı kalmaması gerektiğini, aynı zamanda diyet (prebiyotik lifler), oral probiyotik takviyeleri ve stres yönetimi gibi bağırsak sağlığını destekleyen sistemik faktörleri de içermesi gerektiğini ima eder.¹⁸ Dolayısıyla, mikrobiyom dostu cilt bakımı, daha bütünsel bir sağlık anlayışını gerektirir.

Çeşitlilik Sağlık Göstergesi mi? (Dikkat Edilmesi Gerekenler)

Genel olarak, yüksek mikrobiyal çeşitliliğin sağlıklı bir cilt mikrobiyomu ile ilişkili olduğu kabul edilir.⁶ Özellikle atopik dermatit gibi durumlarda mikrobiyal çeşitliliğin azaldığı gözlemlenmiştir.¹⁰ Bu nedenle, “mikrobiyom dostu” ürünlerin hedeflerinden biri genellikle mevcut çeşitliliği korumak veya artırmaktır.⁶ Ancak, bu konsept bazı önemli nüanslar içerir. Batı toplumlarında yapılan çalışmaların baskınlığı, “sağlıklı” mikrobiyom tanımımızı etkilemiş olabilir. Örneğin, Amazon’daki Yanomami gibi izole topluluklarda yapılan araştırmalar, Batı toplumlarına kıyasla çok daha yüksek cilt mikrobiyomu çeşitliliği ve karmaşıklığı (çevresel mikropları da içeren) göstermiştir ve bu durum sağlıklı ciltle ilişkilendirilmiştir.²⁷ Bu bulgular, modern Batı yaşam tarzlarının (aşırı hijyen, antibiyotik kullanımı, işlenmiş gıdalar) mikrobiyal çeşitliliği azaltmış olabileceğini ve “normal” veya “sağlıklı” olarak kabul ettiğimiz çeşitlilik seviyesinin aslında optimal olmayabileceğini düşündürmektedir.²⁴ Ayrıca, sadece tür sayısı (çeşitlilik) değil, aynı zamanda mikrobiyomun fonksiyonel kapasitesi de sağlık için önemlidir.⁵⁹ Belirli faydalı fonksiyonları yerine getiren mikropların varlığı ve aktivitesi, salt çeşitlilikten daha anlamlı olabilir. Sonuç olarak, mikrobiyal çeşitlilik önemli bir gösterge olsa da, “sağlıklı” bir cilt mikrobiyomunun tanımı hala gelişmektedir ve yaşam tarzı, coğrafya ve bireysel faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.

3. “Mikrobiyom Dostu” Cilt Bakımı Nedir?

Kavram ve Felsefe

“Mikrobiyom dostu” cilt bakımı, cildin doğal mikrobiyal ekosisteminin sağlığını ve dengesini desteklemek, korumak ve onarmak üzere tasarlanmış ürünleri ve yaklaşımları ifade eder.¹ Bu felsefenin temelinde, cildin doğal savunma mekanizmalarına saygı duymak ve onlarla uyum içinde çalışmak yatar.¹ Geleneksel cilt bakım ürünlerinin bazen içerdiği sert kimyasallar, yüksek alkol oranları veya geniş spektrumlu koruyucular, cildin doğal yağlarını ve lipit bariyerini soyabilir, pH dengesini bozabilir ve hem zararlı hem de faydalı mikroorganizmaları ayırt etmeden yok ederek mikrobiyal dengeyi bozabilir.¹ Mikrobiyom dostu yaklaşım ise bu tür yıkıcı etkileri en aza indirmeyi ve cildin kendi kendini onarma ve koruma kapasitesini güçlendirmeyi hedefler.

Temel İlkeler

Mikrobiyom dostu cilt bakımının temelini oluşturan ana prensipler şunlardır:

• Dengeyi Destekleme: Faydalı mikroorganizmaların (komensallerin) büyümesini ve aktivitesini teşvik eden veya en azından engellemeyen formülasyonlar kullanmak.¹ Bu, prebiyotikler, probiyotik türevleri veya postbiyotikler gibi bileşenlerin kullanımını içerebilir.
• Bozulmayı En Aza İndirme: Cildin doğal lipit bariyerini soyan veya faydalı mikropları öldüren sert içeriklerden kaçınmak.¹ Özellikle sert sülfatlar (SLS/SLES gibi), yüksek konsantrasyonda denatüre alkol ve gereksiz antibakteriyel ajanların kullanımını sınırlamak. Nazik temizleme yöntemlerini tercih etmek.²
• Nazik Formülasyonlar: Genellikle daha az sayıda içerikle (minimalist formüller) ve cildi tahriş etme potansiyeli düşük bileşenlerle formüle edilmiş ürünler kullanmak.² Sentetik kokular, bazı koruyucular (parabenler gibi, ancak tartışmalı ⁶²) ve renklendiriciler gibi yaygın iritanlardan kaçınmak veya bunları en aza indirmek.¹
• pH Dengesi: Cildin doğal hafif asidik pH değerini (yaklaşık 4.5-5.5) destekleyen veya bu aralıkta formüle edilmiş ürünler kullanmak.⁶ Bu pH aralığı, faydalı mikroorganizmaların gelişimi için optimaldir ve patojenlerin çoğalmasını engellemeye yardımcı olur.
• Bariyer Desteği: Cildin fiziksel bariyerini güçlendiren içerikleri (seramidler, kolesterol, yağ asitleri, hyaluronik asit, skualen gibi) formülasyonlara dahil etmek.¹ Sağlam bir cilt bariyeri, sağlıklı bir mikrobiyom ortamını dolaylı olarak destekler.

“Mikrobiyom Dostu” İddiasının Belirsizliği

Bu ilkeler ışığında geliştirilen ürünler umut verici olsa da, “mikrobiyom dostu” teriminin kendisi büyük ölçüde düzenlenmemiş bir pazarlama ifadesidir.⁵⁹ Şu anda bu terimin kullanımı için yasal olarak bağlayıcı, standartlaştırılmış bir tanım veya kriter seti bulunmamaktadır. Bu durum, tüketiciler için bir belirsizlik yaratmakta ve bazı markaların bu popüler terimi yeterli bilimsel kanıt olmadan kullanmasına olanak tanıyabilmektedir (“microbiome washing” olarak da adlandırılabilir). “MyMicrobiome” ⁶⁸ gibi bağımsız sertifikasyon kuruluşları, ürünlerin belirli mikrobiyal testleri geçip geçmediğini değerlendirerek bir standart oluşturmaya çalışmaktadır. Bu tür sertifikalar (örneğin Beekman 1802 ⁶⁹ veya Annemarie Börlind ⁷⁰ ürünlerinde görülebilen), ürünün mikrobiyom üzerindeki etkisinin test edildiğine dair bir güvence sunabilir, ancak bunlar yasal bir zorunluluk değildir ve evrensel olarak kabul görmemektedir. Dolayısıyla, tüketicilerin sadece “mikrobiyom dostu” etiketine güvenmek yerine, içerik listelerini dikkatlice incelemesi, markanın şeffaflığını değerlendirmesi ve mümkünse bağımsız test veya sertifikasyon bilgilerini araması önemlidir.

4. İçerik Merceği: Mikrobiyomun Dostları ve Düşmanları

Mikrobiyom dostu bir cilt bakım rutini oluştururken, kullanılan ürünlerin içerikleri kritik öneme sahiptir. Bazı bileşenler cilt mikrobiyomunu besleyip desteklerken, diğerleri dengeyi bozabilir ve cilt sorunlarına yol açabilir.

Faydalı İçerikler

Mikrobiyom sağlığını desteklemek için kullanılan başlıca içerik kategorileri şunlardır:

• Prebiyotikler:
  • Tanım: Cilt yüzeyindeki faydalı mikroorganizmalar için “besin” görevi gören, canlı olmayan bileşenlerdir.⁷ Bu bileşenler, komensal bakterilerin seçici olarak çoğalmasını ve aktivitesini teşvik ederek mikrobiyal dengeyi iyileştirmeye yardımcı olur.
  • Örnekler: İnülin (genellikle hindiba kökünden elde edilir), Fruktooligosakkaritler (FOS), Alfa-glukan oligosakkarit, Beta-glukan (yulaftan elde edilen), Galaktooligosakkaritler (GOS), Ksiloz, Ramnoz gibi şekerler ve lifler; yulaf, yer elması, kuşkonmaz gibi bitkisel kaynaklar; bazı amino asitler ve mineraller (Kalsiyum, Magnezyum) de prebiyotik etki gösterebilir.⁷
• Probiyotikler (ve Türevleri):
  • Tanım: Geleneksel tanımı, yeterli miktarda uygulandığında konakçıya sağlık faydası sağlayan canlı mikroorganizmalardır.³ Ancak kozmetik formülasyonlarda canlı probiyotiklerin stabilitesini ve güvenliğini sağlamak zor olduğundan ⁴⁷, cilt bakım ürünlerinde sıklıkla canlı olmayan bakteri lizatları (hücre parçaları), fermentler (fermentasyon ürünleri) veya ekstraktlar kullanılır.⁷ Bu türevler, canlı olmasalar da, mikrobiyom üzerinde veya doğrudan cilt hücreleri üzerinde faydalı etkiler gösterebilen postbiyotik benzeri bileşenler içerirler.
  • Örnekler: Lactobacillus türleri (örn. L. rhamnosus, L. paracasei, L. plantarum, L. johnsonii, L. ferment) ve Bifidobacterium türleri (örn. B. longum, Bifida ferment lysate) en sık kullanılanlardır. Ayrıca Streptococcus thermophilus, Vitreoscilla filiformis, Saccharomyces ferment filtrate ve kefir fermenti gibi örnekler de mevcuttur.³
• Postbiyotikler:
  • Tanım: Probiyotik mikroorganizmalar tarafından üretilen veya onların parçalanmasıyla ortaya çıkan, canlı olmayan biyoaktif bileşiklerdir.¹ Bunlar arasında enzimler, peptitler, kısa zincirli yağ asitleri (SCFA), polisakkaritler, vitaminler, hücre duvarı fragmanları ve ferment lizatları bulunur. Postbiyotikler, canlı probiyotiklere göre formülasyonlarda daha stabildir ve doğrudan cilt üzerinde veya mikrobiyom aracılığıyla faydalı etkiler gösterebilirler.
  • Örnekler: Bifida ferment lysate, Lactobacillus ferment gibi ferment lizatları; Laktik asit, Bütirik asit gibi organik asitler; çeşitli peptitler; bazı bakteriler tarafından üretilebilen Hyaluronik asit; bakteriyel enzimler ve hücre ekstraktları.⁷

Zararlı İçerikler

Cilt mikrobiyomunun hassas dengesini bozabilecek ve kaçınılması veya dikkatli kullanılması önerilen bazı içerik türleri şunlardır:

• Sert Sülfatlar: Sodyum Lauril Sülfat (SLS) ve Sodyum Laureth Sülfat (SLES) gibi anyonik yüzey aktif maddeler, etkili temizleyiciler olmalarına rağmen cildin doğal yağlarını ve proteinlerini aşırı derecede çözerek cilt bariyerine zarar verebilir ve mikrobiyom dengesini bozabilir.² Daha nazik, sülfatsız temizleyiciler (örn. Coco Glucoside, Decyl Glucoside ⁶²) tercih edilebilir.
• Bazı Alkoller: Özellikle Alkol Denat (denatüre alkol), SD Alkol, Etanol ve İzopropil Alkol gibi kısa zincirli alkoller, yüksek konsantrasyonlarda kullanıldığında cildi kurutabilir, tahriş edebilir ve lipit bariyerini çözerek mikrobiyom için uygun olmayan bir ortam yaratabilir.¹ Bu alkoller genellikle ürünlerin hızla kuruması, yağlı hissi azaltması veya çözücü olarak kullanılması amacıyla eklenir.⁶³ Ancak, Setil Alkol, Stearil Alkol, Setearil Alkol gibi yağ alkolleri genellikle yumuşatıcı ve nemlendirici özelliktedir ve mikrobiyom için zararlı kabul edilmezler.
• Sert Koruyucular ve Antibakteriyeller: Kozmetik ürünlerin raf ömrünü uzatmak ve mikrobiyal kontaminasyonu önlemek için koruyucular gereklidir. Ancak, bazı geniş spektrumlu koruyucular veya antibakteriyel ajanlar (örn. Triklosan ⁶²), faydalı bakterileri de öldürerek mikrobiyom dengesini bozabilir. Parabenler (örn. metilparaben, propilparaben) yaygın olarak kullanılan koruyuculardır; güvenlikleri konusunda tartışmalar olsa da ⁶², bazıları hassasiyet nedeniyle kaçınmayı tercih edebilir. Özellikle su bazlı formüllerde koruyucu kullanımı kaçınılmazdır, ancak mikrobiyom dostu ürünler genellikle daha nazik koruyucu sistemleri veya daha düşük konsantrasyonları hedefler.² Aşırı el yıkama ve antibakteriyel sabun/dezenfektan kullanımı da cilt mikrobiyomunu olumsuz etkiler.²⁴
• Sentetik Kokular: Parfümler, kozmetik ürünlerde en yaygın alerjen ve iritanlardan biridir.⁶² Ciltte inflamasyona neden olarak bariyer fonksiyonunu zayıflatabilir ve dolaylı yoldan mikrobiyom dengesini etkileyebilirler.² Kokusuz veya doğal kaynaklı, düşük alerjen potansiyelli kokular içeren ürünler tercih edilebilir.
• Uygun Olmayan pH: Cildin doğal asidik pH’sından (4.5-5.5) önemli ölçüde sapan (çok alkali veya çok asidik) ürünler, mikrobiyomun tercih ettiği ortamı bozarak disbiyozise yol açabilir.¹³

“Probiyotik” Etiketindeki Yanılgı

Önemli bir nokta, piyasadaki birçok “probiyotik” etiketli cilt bakım ürününün aslında canlı bakteri içermediğidir.⁴⁷ Kozmetik ürünlerde koruyucu sistemlerin varlığı, canlı mikroorganizmaların ürünün raf ömrü boyunca ve kullanım sırasında canlı kalmasını teknik olarak çok zorlaştırır.⁷⁷ Ayrıca, kozmetik ürünlerdeki mikrobiyal yük limitleri konusundaki güvenlik düzenlemeleri de canlı bakteri eklenmesiyle çelişebilir.⁵⁹ Bu nedenle, bu ürünler genellikle bakteri lizatları, fermentleri veya ekstraktları içerir ki bunlar teknik olarak postbiyotik veya probiyotik türevleridir.⁷ Bu bileşenler hala faydalı olabilirler, ancak etki mekanizmaları canlı probiyotiklerin doğrudan kolonizasyonundan farklıdır. Bu durum, etiketlemedeki potansiyel yanıltıcılığı ve tüketicinin ürünün gerçek içeriği ve etki mekanizması hakkında net bilgiye sahip olmasının önemini vurgulamaktadır.

Doğal mı Sentetik mi İkilemi

Mikrobiyom dostu cilt bakımı genellikle “temiz” ve “doğal” güzellik trendleriyle birlikte anılır.⁹ Tüketiciler doğal içeriklerin mikrobiyom için daha iyi olduğunu varsayabilirler. Ancak bu her zaman doğru değildir. Bazı doğal bileşenler, özellikle de uçucu yağlar (esansiyel yağlar), geniş spektrumlu antimikrobiyal etkilere sahip olabilir ve faydalı bakterileri de yok ederek mikrobiyomu bozabilir.²⁴ Öte yandan, dikkatlice formüle edilmiş bazı sentetik bileşenler (örneğin, pH’ı ayarlanmış nemlendiriciler veya nazik yüzey aktif maddeler) mikrobiyom üzerinde daha az yıkıcı etkiye sahip olabilir. Bu nedenle, bir içeriğin mikrobiyom dostu olup olmadığını değerlendirirken, sadece doğal veya sentetik kökenine bakmak yerine, spesifik özelliklerine, konsantrasyonuna ve mikrobiyal ekosistem üzerindeki kanıtlanmış etkilerine odaklanmak daha doğrudur.

Aşağıdaki tablo, mikrobiyom dostu cilt bakımında kullanılan temel faydalı içerik kategorilerini özetlemektedir:

Tablo 1: Mikrobiyom Dostu İçerikler Özeti

Kategori	Örnek İçerikler	Etki Mekanizması	İlgili Kaynaklar
Prebiyotikler	İnülin, Fruktooligosakkaritler (FOS), Alfa-glukan oligosakkarit, Beta-glukan (yulaf), Ksiloz, Ramnoz, Bitki Ekstraktları (hindiba, agave)	Faydalı mikroorganizmalar için besin kaynağı sağlar, büyümelerini ve aktivitelerini seçici olarak teşvik eder, mikrobiyal dengeyi destekler.	7
Probiyotik Türevleri	Lactobacillus Ferment Lysate, Bifida Ferment Lysate, Streptococcus Thermophilus Ferment, Vitreoscilla Ferment, Kefir Fermenti, Lizatlar	Canlı olmayan bakteri parçaları veya fermentasyon ürünleri; postbiyotik benzeri etki gösterir, cildi sakinleştirebilir, bariyeri destekleyebilir.	3
Postbiyotikler	Ferment Lizatları, Laktik Asit, Bütirik Asit, Peptitler, Enzimler, Hücre Ekstraktları, Hyaluronik Asit (bakteriyel üretim)	Mikroorganizmaların metabolik ürünleri veya parçaları; doğrudan cilt üzerinde veya mikrobiyom aracılığıyla etki gösterir (örn. pH düzenleme, bariyer desteği, anti-inflamatuar).	1

5. Bilimin Işığında Faydalar: Kanıtlar Ne Diyor?

Mikrobiyom dostu cilt bakımının popülaritesi artarken, bu yaklaşımın iddia edilen faydalarının bilimsel kanıtlarla ne ölçüde desteklendiğini değerlendirmek önemlidir. Araştırmalar, prebiyotiklerin, probiyotik türevlerinin ve postbiyotiklerin cilt sağlığı üzerinde çeşitli olumlu etkileri olabileceğini göstermektedir, ancak kanıtların gücü ve kapsamı alana göre değişiklik göstermektedir.

• Güçlendirilmiş Cilt Bariyeri: Sağlıklı bir cilt bariyeri, cildin nemini korumak ve dış etkenlere karşı savunma yapmak için elzemdir. Mikrobiyom, bu bariyerin ayrılmaz bir parçasıdır. Araştırmalar, belirli mikrobiyal bileşenlerin (pre-, pro-, postbiyotikler) cilt bariyerini çeşitli yollarla güçlendirebileceğini öne sürmektedir. Örneğin, bazı Staphylococcus epidermidis suşları tarafından salgılanan sfingomiyelinaz enzimi, cilt bariyerinin temel lipitlerinden olan seramidlerin üretimini artırabilir.⁵ Prebiyotikler ve probiyotik türevleri, bariyer fonksiyonu için önemli olan lipitlerin sentezini destekleyebilir, transepidermal su kaybını (TEWL) azaltabilir ve cildin nem tutma kapasitesini artırabilir.² Güçlü bir bariyer, cildin çevresel stres faktörlerine (kirlilik, UV ışınları) ve tahriş edici maddelere karşı daha dirençli olmasını sağlar.
• Akne Azalması: Akne, genellikle Cutibacterium acnes disbiyozu ve inflamasyon ile karakterizedir. Mikrobiyom odaklı yaklaşımlar, akne yönetiminde umut vaat etmektedir. Potansiyel mekanizmalar arasında, faydalı mikropların C. acnes‘in (özellikle patojenik suşların) büyümesini doğrudan engellemesi veya onlarla rekabet etmesi ⁴, inflamasyonu azaltması ³⁵, sebum üretimini dengelemesi ⁶⁰ ve cilt bariyerini güçlendirerek bakteriyel penetrasyonu azaltması yer alır.¹ Bazı klinik çalışmalar, topikal veya oral probiyotiklerin akne lezyonlarını azaltmada etkili olabileceğini göstermiştir ¹⁸, ancak bu alanda daha fazla ve daha büyük ölçekli, iyi tasarlanmış randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.⁴⁷ Sağlıklı deriden izole edilen Staphylococcus capitis E12 suşunun C. acnes‘i seçici olarak inhibe etme potansiyeli gibi spesifik suşlara dayalı yaklaşımlar da araştırılmaktadır.⁴
• Egzama/Atopik Dermatit Rahatlaması: Atopik dermatit (AD), cilt bariyeri bozukluğu, immün disregülasyon ve belirgin mikrobiyom disbiyozu (özellikle Staphylococcus aureus artışı) ile ilişkilidir. Mikrobiyom modülasyonu, AD yönetiminde önemli bir strateji olarak ortaya çıkmaktadır. Faydalı mikroorganizmalar veya bunların ürünleri, S. aureus kolonizasyonunu azaltmaya yardımcı olabilir.⁴ Örneğin, sağlıklı ciltte bulunan bazı Staphylococcus hominis ve S. epidermidis suşları, S. aureus‘u seçici olarak öldüren lantibiyotikler üretir ve bu suşlar AD’li ciltte daha az bulunur.⁴ Topikal olarak uygulanan bu tür faydalı bakterilerin S. aureus seviyelerini düşürdüğü ve AD semptomlarını (kaşıntı, kızarıklık) iyileştirdiği küçük klinik çalışmalarda gösterilmiştir.⁴ Ayrıca, mikrobiyom dostu yaklaşımlar, cilt bariyerini güçlendirerek ⁶⁶ ve bağışıklık yanıtlarını modüle ederek (inflamasyonu azaltarak) ³⁴ AD semptomlarının hafifletilmesine katkıda bulunabilir.¹ Lactobacillus johnsonii ⁴⁷ ve Streptococcus thermophilus ⁴⁷ gibi spesifik probiyotiklerin topikal uygulamasının AD’de fayda sağladığına dair erken kanıtlar mevcuttur. Ancak, bu alandaki araştırmalar devam etmekte olup, daha geniş kapsamlı klinik doğrulamalara ihtiyaç duyulmaktadır.³⁴
• Diğer Potansiyel Faydalar:
  • Nemlendirme: Cilt bariyerini güçlendirerek transepidermal su kaybını (TEWL) azaltmanın yanı sıra, bazı mikrobiyal bileşenler veya metabolitler (örn. hyaluronik asit, laktik asit, gliserol metabolizması ürünleri) cildin nem seviyesini doğrudan artırabilir.¹³
  • Hassasiyet Azalması: Mikrobiyom dengesinin yeniden sağlanması ve cilt bariyerinin güçlendirilmesi, cildin dış etkenlere karşı reaktivitesini azaltabilir ve inflamasyonu yatıştırarak hassasiyeti giderebilir.²
  • Yaşlanma Karşıtı Etkiler: Bu alandaki araştırmalar daha yenidir, ancak potansiyel mekanizmalar arasında oksidatif stresin azaltılması, UV hasarına karşı koruma, kolajen üretiminin desteklenmesi ve cilt hidrasyonu ile elastikiyetinin artırılması yer almaktadır.¹⁰ Oral ve topikal pre/pro/postbiyotiklerin yaşlanma belirtilerini iyileştirebileceğine dair ön çalışmalar bulunmaktadır.⁵⁶
  • Yara İyileşmesi: Cilt mikrobiyomunun yara iyileşme sürecinde önemli bir rol oynadığı bilinmektedir.³ Mikrobiyomun modüle edilmesi, iyileşme sürecini potansiyel olarak hızlandırabilir.

Kanıt Kalitesindeki Değişkenlik

Mikrobiyom dostu cilt bakımının potansiyel faydaları heyecan verici olsa da, mevcut bilimsel kanıtların kalitesi ve gücü çeşitlilik göstermektedir. Birçok iddia, in vitro (laboratuvar ortamı) çalışmalara, hayvan modellerine veya küçük ölçekli, kısa süreli insan denemelerine dayanmaktadır.⁵ Belirli ürünlerin veya bileşenlerin etkinliğini ve güvenliğini kesin olarak kanıtlamak için daha fazla sayıda, büyük ölçekli, randomize, plasebo kontrollü, uzun süreli insan klinik çalışmalarına ihtiyaç vardır.⁴⁷ Cilt mikrobiyomunun karmaşıklığı, bireyler arası değişkenlik ve dış faktörlerin etkisi, neden-sonuç ilişkilerini kurmayı zorlaştırmaktadır.²¹ Örneğin, disbiyozisin belirli bir cilt hastalığı ile ilişkili olması (korelasyon), disbiyozisin o hastalığa neden olduğunun veya mikrobiyomu düzeltmenin hastalığı iyileştireceğinin (nedensellik) kesin kanıtı değildir. Bu nedenle, tüketicilerin ve profesyonellerin mevcut kanıt düzeyinin farkında olması ve iddialara eleştirel bir gözle yaklaşması önemlidir.

Spesifikliğin Önemi

Gözlemlenen etkiler genellikle kullanılan spesifik bakteri suşuna (probiyotikler/türevleri için) veya bileşene (prebiyotikler/postbiyotikler için) bağlıdır.³ Farklı Lactobacillus suşları veya farklı prebiyotik lifler, farklı etki mekanizmalarına ve sonuçlara sahip olabilir. Bu durum, “probiyotik” veya “prebiyotik” gibi genel terimlerin yeterli olmadığını, kullanılan spesifik bileşenlerin iyi karakterize edilmiş ve hedeflenen fayda için uygun olması gerektiğini göstermektedir. Bu spesifiklik ihtiyacı, gelecekte cilt mikrobiyom analizlerine dayalı daha kişiselleştirilmiş cilt bakımı yaklaşımlarının geliştirilmesini teşvik etmektedir.²⁶

Aşağıdaki tablo, bazı yaygın cilt sorunları ile cilt mikrobiyomu arasındaki ilişkiyi ve potansiyel mikrobiyom dostu yaklaşımları özetlemektedir:

Tablo 2: Cilt Sorunları ve Mikrobiyom İlişkisi: Kanıtlar

Cilt Sorunu	İlişkili Mikrobiyal Faktör	Kanıt Düzeyi/Kaynaklar	Potansiyel Mikrobiyom Dostu Yaklaşım
Akne Vulgaris	C. acnes disbiyozu/aşırı büyümesi, inflamasyon, potansiyel S. aureus rolü	Klinik çalışmalar, Derlemeler 4	Spesifik probiyotik türevleri (Lactobacillus, Bifidobacterium), prebiyotikler, C. acnes‘i hedefleyen fajlar veya spesifik antimikrobiyaller 4
Egzama / Atopik Dermatit	Düşük mikrobiyal çeşitlilik, S. aureus kolonizasyonunda artış, bariyer bozukluğu	Klinik çalışmalar, Derlemeler 4	Faydalı Staphylococcus suşları (örn. S. hominis, S. epidermidis), Lactobacillus türleri (örn. L. johnsonii), prebiyotikler, bariyer onarıcılar 4
Cilt Bariyeri Bozukluğu	Mikrobiyal dengesizlik, çeşitlilik azalması, patojen artışı	Preklinik ve Klinik çalışmalar, Derlemeler 2	Prebiyotikler, postbiyotikler (seramid üretimini destekleyenler dahil), probiyotik türevleri, pH dengeli nazik formüller
Hassasiyet / Kızarıklık	İnflamasyon, bariyer zayıflığı, potansiyel disbiyozis	Gözlemsel çalışmalar, Mekanistik veriler 2	Sakinleştirici postbiyotikler (örn. laktik asit), prebiyotikler, nazik formülasyonlar, bariyer destekleyiciler
Rozasea	Potansiyel bakteriyel dengesizlikler, Demodex akarları, inflamasyon	Gözlemsel çalışmalar, Derlemeler 3	Anti-inflamatuar etkili probiyotik türevleri/postbiyotikler, nazik bakım

6. Neden 2025’in Yükselen Trendi? Pazar Analizi

Mikrobiyom dostu cilt bakımının 2025 yılı itibarıyla neden önemli bir trend haline geldiğini anlamak için pazar dinamiklerini ve bu eğilimi besleyen temel itici güçleri incelemek gereklidir.

Pazar Büyüklüğü ve Tahminler

Mikrobiyom odaklı ürünlere olan ilgi, pazar verilerine de yansımaktadır. Genel mikrobiyom pazarının (sağlık, tanı ve tedavi dahil) 2024’te 0.68 milyar USD’den 2025’te 0.82 milyar USD’ye ve 2029’da 1.43 milyar USD’ye ulaşması beklenmektedir; bu da yaklaşık %15-20’lik bileşik yıllık büyüme oranlarına (CAGR) işaret etmektedir.⁹⁰ Spesifik olarak mikrobiyom cilt bakımı ürünleri pazarı daha da dikkat çekicidir. Tahminlere göre, bu pazar 2024’te 1.62 milyar USD değerindeyken, 2025’te 1.88 milyar USD’ye ve 2034 yılına kadar yaklaşık %15.88’lik bir CAGR ile 7.07 milyar USD’ye yükselmesi öngörülmektedir.⁹ Bu rakamlar, mikrobiyom yaklaşımının cilt bakımı endüstrisinde ne kadar hızlı bir şekilde ivme kazandığını ve önemli bir pazar segmenti haline geldiğini göstermektedir. Karşılaştırma yapmak gerekirse, genel kozmetik cilt bakımı pazarının 2024’te 146.6 milyar USD’den 2030’da 197.2 milyar USD’ye %5.1’lik bir CAGR ile büyümesi beklenmektedir ¹¹, bu da mikrobiyom segmentinin genel pazardan çok daha hızlı büyüdüğünü ortaya koymaktadır.

Ana İtici Güçler

Bu hızlı büyümenin arkasında birkaç temel faktör bulunmaktadır:

• Artan Tüketici Farkındalığı: Tüketiciler, cilt mikrobiyomunun cilt sağlığındaki rolü konusunda giderek daha bilinçli hale gelmektedir.⁹ Medya yayınları, markaların eğitim çabaları ve özellikle sosyal medya gibi dijital platformlar ⁹ bu farkındalığın artmasında önemli rol oynamaktadır. Bağırsak sağlığı ve genel esenlik arasındaki bağlantının popülerleşmesi, bu ilginin cilde de yansımasına neden olmuştur.⁵⁴
• Cilt Sorunlarının Yaygınlığı: Akne, egzama, rozasea, hassasiyet ve cilt bariyeri bozuklukları gibi cilt sorunlarının yaygınlığı veya bu sorunlara yönelik artan farkındalık, tüketicileri bu durumlarla ilişkilendirilen mikrobiyom dengesizliklerini hedefleyen çözümler aramaya itmektedir.⁹
• Doğal, Sürdürülebilir ve Bilimsel Destekli Ürün Talebi: Mikrobiyom dostu yaklaşım, “temiz güzellik” (clean beauty) ve doğal/organik ürünlere yönelik daha geniş tüketici eğilimleriyle örtüşmektedir.⁹ Tüketiciler, sert kimyasallardan arındırılmış ¹¹, nazik, ancak bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış veya en azından bilimsel bir mantığa dayanan formülasyonlar aramaktadır.⁵¹ Sürdürülebilirlik ve etik kaynak kullanımı da giderek daha önemli hale gelmektedir.⁹
• Kişiselleştirme Trendi: Her bireyin mikrobiyomunun benzersiz olduğu anlayışı ⁶, kişiselleştirilmiş cilt bakımı çözümlerine olan talebi artırmaktadır.⁹ Yapay zeka (AI) destekli cilt analizleri ve genetik testler gibi teknolojiler, gelecekte daha bireyselleştirilmiş mikrobiyom odaklı ürünlerin geliştirilmesine olanak tanıyabilir.⁵¹
• Teknolojik ve Bilimsel Gelişmeler: Genom dizileme teknolojilerindeki ilerlemeler, biyoinformatik analizler ve mikrobiyoloji alanındaki araştırmalar, cilt mikrobiyomunun yapısını, fonksiyonunu ve cilt sağlığıyla ilişkisini daha iyi anlamamızı sağlamıştır.¹⁰ Bu bilgi birikimi, hedefe yönelik prebiyotik, probiyotik türevi ve postbiyotik bileşenlerin geliştirilmesini ve test edilmesini mümkün kılmaktadır. Biyoteknoloji ile üretilen içerikler de bu alanda rol oynamaktadır.⁵¹

Endüstri Tepkisi

Cilt bakımı endüstrisi bu trende hızla yanıt vermektedir. Büyük kozmetik şirketleri ve yeni girişimler, mikrobiyom odaklı ürün serileri geliştirmek için Ar-Ge yatırımlarını artırmaktadır.¹⁰ Prebiyotikler, probiyotik fermentler/lizatlar ve postbiyotikler içeren yeni ürün lansmanları çoğalmaktadır.⁹ Markalar, pazarlama stratejilerinde mikrobiyom sağlığına ve cilt bariyeri onarımına vurgu yapmaktadır.⁶⁵ Bazı şirketler, tüketicilere veya profesyonellere yönelik mikrobiyom test hizmetleri sunmaya başlamıştır. Ayrıca, bu alanda uzmanlaşmış küçük markaların büyük şirketler tarafından satın alınması gibi stratejik birleşmeler de gözlemlenmektedir.⁹⁰

Trendlerin Kesişimi

Mikrobiyom dostu cilt bakımının yükselişi, tek başına bir olgu değildir. Bu trend, günümüzün diğer güçlü tüketici eğilimleriyle kesişerek ivme kazanmaktadır. Bunlar arasında genel sağlık ve esenliğe odaklanma (sadece dış görünüş değil) ¹¹, temiz/doğal güzellik anlayışı ⁹, sürdürülebilirlik ⁹, kişiselleştirme ¹⁰ ve bilimsellik/klinik etkinlik arayışı ¹⁰ bulunmaktadır. Mikrobiyom yaklaşımı, bu farklı taleplerin birçoğuna aynı anda yanıt verebildiği için (örneğin, sağlığı desteklerken sert kimyasallardan kaçınmak, bilimsel araştırmaya dayanmak), 2025 ve sonrası için güçlü bir büyüme potansiyeli taşımaktadır.

Dijital Etkinin Rolü

Tüketici farkındalığının artmasında ve trendin yayılmasında dijital kanalların rolü büyüktür.⁹ Sosyal medya platformları (TikTok, Instagram vb.), bloglar, online forumlar ve e-ticaret siteleri, mikrobiyom hakkındaki bilgilerin (ve bazen yanlış bilgilerin) hızla yayılmasını sağlamaktadır.⁵⁴ Markalar, bu kanalları eğitim materyalleri sunmak, ürünlerini tanıtmak ve tüketicilerle doğrudan etkileşim kurmak için aktif olarak kullanmaktadır.⁹ Online perakende kanalları, tüketicilerin bu özel ürünlere kolayca erişmesini ve karşılaştırma yapmasını sağlamaktadır.⁹ Dolayısıyla, dijital dünya, mikrobiyom cilt bakımı trendinin hızlanmasında ve benimsenmesinde kritik bir faktördür.

Aşağıdaki tablo, mikrobiyom cilt bakımı pazarının boyutunu ve büyüme tahminlerini özetlemektedir:

Tablo 3: Mikrobiyom Cilt Bakımı Pazar Özeti (2024-2034)

Metrik	Değer	Kaynak Snippet
Pazar Büyüklüğü 2024	1.62 Milyar USD	9
Tahmini Pazar Büyüklüğü 2025	1.88 Milyar USD	9
Tahmini Pazar Büyüklüğü 2034	7.07 Milyar USD	9
Bileşik Yıllık Büyüme Oranı (CAGR) (2025-2034)	~15.88 %	9
Genel Mikrobiyom Pazarı Büyüklüğü 2024	0.68 Milyar USD	90
Genel Mikrobiyom Pazarı Tahmini 2025	0.82 Milyar USD	90
Genel Mikrobiyom Pazarı Tahmini 2029	1.43 Milyar USD	90
Genel Kozmetik Cilt Bakımı Pazarı Büyüklüğü 2024	146.6 Milyar USD	11
Genel Kozmetik Cilt Bakımı Pazarı Tahmini 2030	197.2 Milyar USD	11

7. Öne Çıkan Markalar ve Ürünler

Mikrobiyom dostu cilt bakımı trendi ivme kazandıkça, hem köklü markalar bu alana yönelik ürünler sunmaya başlamış hem de tamamen bu felsefeye odaklanan yeni markalar ortaya çıkmıştır.

Küresel Liderler ve Odaklı Markalar

Küresel pazarda, La Roche-Posay (Toleriane serisi gibi prebiyotik içeren ürünlerle ⁹⁵), CeraVe (seramid odaklı bariyer onarımıyla dolaylı olarak mikrobiyomu destekleyen ⁹⁶) ve Aveeno (yulaf gibi prebiyotik bileşenler içeren ⁹⁶) gibi dermatologlar tarafından da önerilen büyük markalar, mikrobiyom konseptini ürünlerine entegre etmektedir.

Bununla birlikte, mikrobiyom sağlığını temel felsefesi olarak benimseyen ve bu alanda öncü olarak kabul edilen birçok marka bulunmaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Beekman 1802: Keçi sütü ve prebiyotik/postbiyotiklere odaklanan, “Microbiome Friendly” sertifikalı ürünler sunan bir marka.⁶⁹
• Gallinée: Eczacı Dr. Marie Drago tarafından kurulan, prebiyotikler, probiyotikler (genellikle lizatlar/fermentler) ve postbiyotikler içeren, cildin pH’ına saygılı, genellikle kokusuz ürünler sunan bir marka. Cilt mikrobiyomu testi hizmeti de sunmaktadır.⁴⁸
• Aurelia London: PROTIDA™ adlı probiyotik kompleksini (canlı olmayan probiyotik ekstraktları içerir) kullanan, özellikle hassas ciltler ve anti-aging odaklı ürünler sunan bir marka.⁴⁸
• TULA Skincare: Probiyotik ekstraktları ve prebiyotikleri formüllerinde kullanan, cilt sağlığını dengelemeyi hedefleyen popüler bir marka.⁹⁶
• VENN Skincare: Prebiyotik ve probiyotik fermentlerinin yüksek konsantrasyonlarını içeren, bilimsel araştırmalara dayalı ürünler geliştiren bir marka.⁴⁸
• Skinome: Mikrobiyomu güçlendirmeyi hedefleyen, bilimsel temelli ve genellikle taze üretilip soğuk zincirle saklanması gereken ürünler sunan bir marka.⁴⁸
• Diğerleri: Dr. Barbara Sturm, OSEA, REN Clean Skincare, Dr. Jart+, Murad, Korres, Tata Harper gibi birçok marka da mikrobiyom dengesini veya bariyer sağlığını destekleyen içeriklere sahip ürünler sunmaktadır.⁸⁰

Ayrıca, Annemarie Börlind (ZZ Sensitive serisi ⁷⁰) ve dsm-firmenich (ALPAFLOR® ALP-SEBUM CB, TILAMAR® PDO with NØØVISTA™, HYA-ACT™ gibi içerikleri için ⁶⁸) gibi markalar veya içerik üreticileri, ürünlerinin veya içeriklerinin bağımsız “MyMicrobiome” standardına göre test edildiğini ve sertifikalandırıldığını belirtmektedir.

Türkiye Pazarındaki Oyuncular

Türkiye pazarında da mikrobiyom odaklı ürünler bulunmaktadır. Bunlara örnek olarak şunlar verilebilir:

• Dr. Ceuracle: Kore menşeli bu marka, “Pro-Balance Biotics” serisi ile (örneğin, Biotics Moisturizer) 5’li probiyotik kompleksi ve kefir içeren, mikrobiyom dengesini ve cilt bariyerini desteklemeyi hedefleyen ürünler sunmaktadır.⁷⁹
• Arko Nem: “Prebiyotik” serisi ile (örneğin, Mikrobiyom Dengeleyici Bakım Kremi) prebiyotik içeriklere odaklanan daha erişilebilir fiyatlı ürünler sunmaktadır.⁹⁷
• CforB Cosmetics: Türkiye’nin ilk “Mikrobiyota Dostu” sertifikasına sahip olduğunu iddia eden, endüstriyel kenevir (CBD) özütü, hyaluronik asit ve diğer bitkisel yağları içeren ürünler sunan yerli bir marka.⁹⁸
• Diğerleri: La Roche-Posay, CeraVe gibi global markaların mikrobiyomla ilişkili ürünleri de Türkiye’de yaygın olarak bulunmaktadır.⁹⁵

Yaklaşımlar ve İddialar

Markaların mikrobiyom dostu cilt bakımına yaklaşımları çeşitlilik göstermektedir:

• Prebiyotik Odaklı: Bazı markalar, mevcut mikrobiyomu beslemek için inülin, yulaf gibi prebiyotik içeriklere odaklanır.⁹⁶
• Probiyotik Türevi/Postbiyotik Odaklı: Birçok marka, canlı probiyotiklerin stabilitesi zor olduğu için ferment lizatları (örn. Bifida Ferment Lysate, Lactobacillus Ferment) veya diğer postbiyotikleri kullanır.⁴⁸
• Spesifik İçerik Kombinasyonları: Bazı markalar, mikrobiyom desteğini diğer aktif bileşenlerle (örn. CBD, hyaluronik asit, niasinamid) birleştirir.⁸⁰
• Bariyer Onarımı Odaklı: Seramidler, yağ asitleri gibi bariyer güçlendirici içeriklere odaklanarak dolaylı yoldan mikrobiyom sağlığını desteklemeyi hedefler.⁹⁶
• Sertifikasyon: Bağımsız test ve sertifikasyonlarla (“Microbiome Friendly”) güvenilirliğini vurgulayan markalar.⁶⁸
• Hedefe Yönelik Ürünler: Genel cilt sağlığının yanı sıra akne, egzama, hassasiyet veya yaşlanma gibi spesifik cilt sorunlarını hedefleyen formülasyonlar.⁷⁰

Pazarın Olgunlaşmasını Yansıtan Çeşitli Stratejiler

Markaların benimsediği bu farklı stratejiler (pre-, pro-, postbiyotiklere odaklanma, spesifik sorunları hedefleme, sertifikasyon kullanma, genel “dostluk” iddiasında bulunma), pazarın henüz en etkili stratejiler ve mesajlar konusunda bir fikir birliğine varmadığını göstermektedir. Bu çeşitlilik, bir yandan inovasyon ve farklılaşma için fırsatlar sunarken, diğer yandan tüketiciler için kafa karışıklığı yaratma potansiyeli taşımaktadır. Pazar olgunlaştıkça ve daha fazla bilimsel veri elde edildikçe, hangi yaklaşımların en etkili olduğunun daha netleşmesi ve standartların oluşması beklenebilir. Ancak şu anki durum, markaların “mikrobiyom cilt bakımı” kavramını farklı şekillerde yorumladığı dinamik ve kısmen parçalı bir pazarı yansıtmaktadır.

8. Zorluklar, Eleştiriler ve Şüphecilik

Mikrobiyom dostu cilt bakımı heyecan verici bir alan olsa da, beraberinde önemli zorlukları, eleştirileri ve şüpheciliği de getirmektedir. Bu yaklaşımın yaygınlaşması ve potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesi için aşılması gereken engeller bulunmaktadır.

• Bilimsel Boşluklar ve Karmaşıklık: Cilt mikrobiyomu son derece karmaşık bir ekosistemdir ve her bireyde farklılık gösterir.²¹ Bu karmaşıklık, mikrobiyomun cilt sağlığı ve hastalıkları üzerindeki kesin rolünü anlamayı ve etkili müdahaleler geliştirmeyi zorlaştırmaktadır. Hastalıklarla mikrobiyom disbiyozu arasındaki ilişki (korelasyon) sıklıkla gösterilmiş olsa da, doğrudan nedensellik ilişkisini kanıtlamak her zaman kolay değildir.⁸ Evrensel olarak kabul görmüş bir “sağlıklı” cilt mikrobiyomu tanımının olmaması ⁶ ve Batı-merkezli çalışmalara dayalı mevcut anlayışın sınırlılıkları ²⁷ da önemli bir zorluktur. Ayrıca, ciltten yeterli miktarda mikrobiyal materyal elde etmenin teknik zorlukları (düşük biyokütle) araştırmaları sınırlayabilmektedir.²¹ Birçok ürünün etkinliğine dair kanıtlar hala öncül düzeydedir ve uzun vadeli etkileri hakkında daha fazla, büyük ölçekli, iyi kontrol edilmiş insan çalışmasına ihtiyaç vardır.⁴⁷
• Formülasyon ve Stabilite Sorunları: Özellikle canlı probiyotikleri içeren ürünler geliştirmek teknik olarak zordur. Kozmetik ürünlerde kullanılan koruyucu sistemler, canlı bakterilerin ürünün raf ömrü boyunca ve kullanım sırasında canlı kalmasını engelleyebilir.⁸ Prebiyotikler ve postbiyotikler daha stabil olsalar da, bunların da formülasyon içinde etkinliğini koruması ve hedeflenen bölgeye ulaşması önemlidir. Bu durum, özel formülasyon teknikleri ve ambalajlama çözümleri (örn. havasız pompalar, opak şişeler) gerektirebilir.⁸
• Mevzuat Engelleri ve Belirsizlik: Mikrobiyom odaklı kozmetikler için spesifik bir yasal düzenleme çerçevesi henüz tam olarak oturmamıştır.⁵⁹ FDA (ABD Gıda ve İlaç Dairesi) ve Avrupa Birliği gibi düzenleyici kurumlar, bu tür ürünlerin güvenliği, etkinliği ve kalitesi hakkında sorular sormaktadır.⁷⁷ Canlı mikroorganizma içeren ürünlerin mevcut kozmetik mikrobiyal kontaminasyon limitleriyle nasıl uyum sağlayacağı belirsizdir.⁵⁹ Ayrıca, bazı mikrobiyom ürünlerinin yaptığı iddialar (örn. hastalıkları tedavi etme veya önleme iması), bu ürünleri kozmetik tanımının dışına çıkarıp “sınırda ürün” veya ilaç kategorisine sokma riski taşımaktadır; terapötik iddialar kozmetikler için yasaktır.⁵⁹ Markaların “mikrobiyom dostu” gibi iddiaları yeterli bilimsel kanıtla desteklemesi gerekmektedir, ancak bu kanıtların ne olması gerektiği konusunda net standartlar yoktur.⁶
• Tüketici Eğitimi ve Güveni: Mikrobiyom kavramı tüketicilerin çoğu için hala yenidir ve karmaşık gelebilir.⁸ “Probiyotik” teriminin sıklıkla yanlış veya yanıltıcı şekilde kullanılması (canlı bakteri içermeyen ürünler için) ²⁴ ve abartılı pazarlama iddiaları (“microbiome washing”) tüketici güvenini sarsabilir. Tüketicilerin bu ürünlerin faydalarını ve sınırlılıklarını anlamaları için doğru ve şeffaf bilgilendirmeye ihtiyaç vardır.⁸
• Potansiyel Riskler ve Güvenlik Endişeleri: Cilt mikrobiyomuna dışarıdan müdahale etmenin potansiyel riskleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Yanlış formüle edilmiş veya yeterince anlaşılmamış ürünler, mevcut dengeyi daha da bozarak istenmeyen sonuçlara (örn. yeni disbiyozis, tahriş) yol açabilir.⁸ Kullanılan mikrobiyal suşların veya bileşenlerin patojenik olmaması ve kontaminasyon riskinin yönetilmesi kritik öneme sahiptir.⁸ Ürünlerin uzun vadeli güvenliği hakkında yeterli veri henüz mevcut değildir.⁸⁸ Özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler için canlı mikroorganizma içeren ürünlerin kullanımı riskli olabilir.⁴⁷ Üretim süreçlerinde kalite kontrolünün sağlanması da bir diğer önemli güvenlik unsurudur.⁸

İnovasyonun Gerisinde Kalan Düzenlemeler

Görüldüğü gibi, mikrobiyom bilimi ve buna dayalı ürün geliştirme hızı, yasal düzenlemelerin hızını aşmış durumdadır.⁷⁷ Mevcut kozmetik yönetmelikleri, kasıtlı olarak canlı veya biyoaktif mikrobiyal bileşenler eklenerek formüle edilen ürünleri tam olarak kapsayacak şekilde tasarlanmamıştır.⁵⁹ Bu yasal boşluk, hem üreticiler için ürünlerini piyasaya sürerken ve iddialarını doğrularken uyum ve risk yönetimi açısından büyük bir belirsizlik yaratmakta, hem de tüketiciler için ürünlerin güvenliği ve etkinliği konusunda soru işaretleri doğurmaktadır. Düzenleyici kurumların bu alana yönelik net kılavuzlar ve standartlar geliştirmesi, sektörün sağlıklı büyümesi için kritik öneme sahiptir.

Kişiselleştirme Paradoksu

Cilt mikrobiyomunun bireyler arasında gösterdiği büyük değişkenlik ⁶, kişiselleştirilmiş yaklaşımların potansiyel olarak en etkili çözüm olabileceğini düşündürmektedir.⁵¹ Teorik olarak, bireyin mikrobiyom profiline göre özel olarak tasarlanmış prebiyotik, probiyotik veya postbiyotik formülasyonlar daha hedefe yönelik ve başarılı olabilir.¹⁰ Ancak bu kişiselleştirme ideali, pratikte önemli zorluklarla karşı karşıyadır. Bireysel mikrobiyom analizi yapmak (genom dizileme vb.), sonuçları doğru yorumlamak ve buna göre özel ürünler formüle etmek, ileri teknoloji, uzmanlık ve yüksek maliyet gerektirir.²¹ Bu durum, kişiselleştirilmiş mikrobiyom bakımını şu an için kitlesel pazara yaygınlaştırmayı zorlaştırmaktadır.⁸⁸ Dolayısıyla, mikrobiyom değişkenliğine çözüm olarak sunulan kişiselleştirme, aynı zamanda kendi içinde maliyet, erişilebilirlik ve ölçeklenebilirlik gibi engelleri barındıran bir paradoks yaratmaktadır.

9. Tüketici Rehberi: Mikrobiyom Dostu Ürün Seçimi ve Kullanımı

Mikrobiyom dostu cilt bakımı trendi cazip gelse de, tüketicilerin bilinçli seçimler yapması ve bu ürünleri doğru şekilde kullanması önemlidir. İşte bazı pratik ipuçları:

Nasıl Seçilir?

• Etiket Okuma Sanatı: “Mikrobiyom dostu” veya “probiyotik” gibi popüler ifadelere hemen kanmayın. Ürünün Uluslararası Kozmetik İçerik Sözlüğü (INCI) listesini dikkatlice inceleyin. Spesifik prebiyotik isimleri (örn. Inulin, Fructooligosaccharides, Alpha-Glucan Oligosaccharide), probiyotik fermentleri veya lizatları (örn. Lactobacillus Ferment Lysate, Bifida Ferment Lysate) veya postbiyotikleri (örn. Lactic Acid, belirli peptitler) arayın.⁶⁰ Aynı zamanda, cildiniz hassas ise, mikrobiyomu bozabilecek bilinen içeriklerden (sert sülfatlar – SLS/SLES, yüksek oranda denatüre alkol, potansiyel olarak sert koruyucular, sentetik kokular) kaçının veya içerik listesinin sonlarında yer almasına dikkat edin.⁶⁰
• pH Değerine Dikkat: İdeal olarak, ürünün pH değerinin cildin doğal asidik aralığına (yaklaşık 4.5-5.5) yakın olduğu belirtilmelidir.⁶⁰ pH dengeli olduğu ifade edilen ürünleri tercih edin. Markanın bu bilgiyi sağlamaması durumunda, sorgulamaktan çekinmeyin.
• Sertifikaları Araştırın: “MyMicrobiome” gibi bağımsız kuruluşlar tarafından verilen “Microbiome Friendly” sertifikaları, ürünün mikrobiyom üzerindeki etkisinin test edildiğine dair bir gösterge olabilir.⁶⁰ Ancak bu sertifikaların yasal bir zorunluluk olmadığını ve her zaman tam bir etkinlik garantisi vermediğini unutmayın.
• Ambalajı Göz Önünde Bulundurun: Özellikle probiyotik türevleri veya diğer hassas biyoaktif bileşenleri içeren ürünlerde, içeriği hava ve ışıktan koruyan ambalajlar (havasız pompalar, opak şişeler veya tüpler) tercih edilmelidir.⁶⁰ Bu, bileşenlerin etkinliğini daha uzun süre korumasına yardımcı olur.

Rutine Entegrasyon

• Doğru Adımda Kullanım: Mikrobiyom dostu ürünler, cilt bakım rutininizin farklı adımlarına entegre edilebilir. Nazik temizleyiciler, dengeleyici tonikler veya esanslar, hedefe yönelik serumlar ve bariyer destekleyici nemlendiriciler bu kategoride bulunabilir.¹⁵ Ürünün türüne ve formülasyonuna göre (örn. serum nemlendiriciden önce gelir) doğru uygulama sırasını takip edin.¹⁰¹
• Yavaş ve Dikkatli Başlangıç: Rutininize yeni bir mikrobiyom ürünü eklerken, cildinizin nasıl tepki verdiğini gözlemlemek için teker teker başlayın.⁶⁰ Özellikle hassas cildiniz varsa, ürünü önce küçük bir alanda (yama testi) deneyebilirsiniz.
• Sabır ve Tutarlılık: Mikrobiyom üzerindeki etkilerin ortaya çıkması zaman alabilir. Ürünün gerçek faydalarını değerlendirebilmek için en az 4-6 hafta boyunca düzenli ve tutarlı bir şekilde kullanmaya devam edin.⁶⁰ Anlık sonuçlar beklemek yerine uzun vadeli dengeye odaklanın.

Yaşam Tarzı Faktörlerinin Önemi

Cilt mikrobiyomunun sağlığı sadece topikal ürünlerden etkilenmez. Aşağıdaki yaşam tarzı faktörleri de önemli bir rol oynar:

• Beslenme: Bağırsak-cilt eksenini desteklemek için lif açısından zengin, dengeli bir diyet benimseyin. Bol sebze, meyve, tam tahıl gibi prebiyotik kaynaklarını ve yoğurt, kefir, turşu gibi fermente gıdaları (probiyotik kaynakları) diyetinize dahil etmeyi düşünün.²⁹
• Aşırı Temizlik ve Sert Ürünlerden Kaçınma: Cildinizi aşırı yıkamaktan veya sert, antibakteriyel sabunlar/dezenfektanlar kullanmaktan kaçının.² Nazik, pH dengeli temizleyiciler kullanın.
• Stres Yönetimi: Kronik stres, kortizol seviyelerini artırarak hem bağırsak hem de cilt mikrobiyomunu olumsuz etkileyebilir.²⁴ Stresi yönetmek için yoga, meditasyon, egzersiz gibi yöntemler faydalı olabilir.
• Doğa ile Temas: Yeşil alanlarda vakit geçirmenin mikrobiyal çeşitliliği artırabileceğine ve genel sağlığa faydalı olabileceğine dair kanıtlar bulunmaktadır.²⁹
• Diğer Faktörler: Sigara içmekten kaçınmak ²⁹ ve diyabet gibi altta yatan sağlık sorunlarını yönetmek ²⁹ de cilt mikrobiyomu sağlığı için önemlidir.

Bütünsel Yaklaşımın Önemi

Unutulmamalıdır ki, mikrobiyom dostu bir cilt bakım ürünü tek başına sihirli bir çözüm değildir. Cilt mikrobiyomunu etkili bir şekilde desteklemek, nazik ve uygun topikal bakımı, sağlıklı yaşam tarzı seçimleriyle (özellikle diyet ve stres yönetimi) birleştiren bütünsel bir yaklaşım gerektirir.¹⁹ Sadece bir ürün eklemek yerine, cildinize ve mikrobiyomuna zarar verebilecek alışkanlıkları (aşırı temizlik, sert ürünler) azaltmak ve genel sağlığı destekleyen faktörlere odaklanmak, uzun vadede daha sürdürülebilir ve etkili sonuçlar doğuracaktır.

Bilinçli Şüphecilik Sağlıklıdır

Mevcut düzenleyici boşluklar, pazarlama iddialarındaki potansiyel abartılar ve bilimsel kanıtların değişkenliği göz önüne alındığında, tüketicilerin mikrobiyom dostu ürünlere bilinçli bir şüphecilikle yaklaşması sağlıklıdır. Popüler sloganlara veya “mucize” vaatlerine hemen inanmak yerine, markanın şeffaflığına, içerik listesindeki spesifik bileşenlere, pH bilgisine ve mümkünse bağımsız sertifikalara veya yayınlanmış araştırmalara dayalı kanıtlara odaklanmak önemlidir.⁶⁰ Bilgi güçtür ve bu hızla gelişen alanda bilinçli bir tüketici olmak, en iyi sonuçları elde etmenin anahtarıdır.

10. Sonuç: Cilt Sağlığının Geleceği Mikrobiyomda mı Yatıyor?

Cilt mikrobiyomu üzerine yapılan araştırmalar, cilt sağlığı ve hastalıkları anlayışımızda devrim yaratmaktadır. Artık cildimizi sadece bir dış katman olarak değil, üzerinde ve içinde yaşayan trilyonlarca mikroorganizmayla birlikte karmaşık ve dinamik bir ekosistem olarak görmekteyiz. Bu mikroorganizmaların, cilt bariyerini korumaktan bağışıklık sistemini düzenlemeye ve patojenlere karşı savunmaya kadar birçok kritik fonksiyonda rol aldığı bilimsel olarak ortaya konmuştur. Bu anlayış, “mikrobiyom dostu” cilt bakımı yaklaşımının doğmasına yol açmıştır; bu yaklaşım, cildin doğal dengesini bozmak yerine onu desteklemeyi, beslemeyi ve korumayı hedefler.

Prebiyotikler, probiyotik türevleri ve postbiyotikler gibi bileşenler içeren nazik formülasyonlar, akne, egzama, hassasiyet gibi çeşitli cilt sorunlarının yönetiminde ve genel cilt sağlığının iyileştirilmesinde umut verici potansiyel göstermektedir.⁸ Artan tüketici farkındalığı, bilimsel gelişmeler ve kişiselleştirme gibi daha geniş trendlerle birleşen bu potansiyel, mikrobiyom dostu cilt bakımını 2025 yılının en önemli ve yükselen trendlerinden biri haline getirmiştir. Pazar verileri de bu alandaki hızlı büyümeyi ve endüstrinin bu yöne doğru kaydığını teyit etmektedir.⁹

Ancak bu heyecan verici gelişmelerin yanı sıra önemli zorluklar ve sınırlamalar da bulunmaktadır. Cilt mikrobiyomunun muazzam karmaşıklığı ve bireyler arası değişkenliği, standart tedavi protokolleri geliştirmeyi zorlaştırmaktadır.²¹ Birçok ürün iddiasını destekleyen bilimsel kanıtlar henüz başlangıç aşamasındadır ve daha fazla, yüksek kaliteli klinik çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.⁴⁷ Canlı probiyotiklerin formülasyonu ve stabilitesi teknik engeller sunarken ⁸, mevcut yasal düzenlemeler bu yeni nesil içerikler ve iddialar için yetersiz kalmaktadır.⁷⁷ Bu durum, hem üreticiler hem de tüketiciler için belirsizlik yaratmakta ve “microbiome washing” gibi yanıltıcı pazarlama uygulamaları riskini artırmaktadır.

Geleceğe bakıldığında, cilt mikrobiyomu araştırmalarının devam etmesiyle daha sofistike ve hedefe yönelik yaklaşımların ortaya çıkması beklenmektedir. Özellikle postbiyotikler, stabilite avantajları nedeniyle daha fazla öne çıkabilir.⁶⁰ Bireysel mikrobiyom analizlerine dayalı kişiselleştirilmiş ürünler ve tedaviler geliştirme potansiyeli yüksektir, ancak bunun yaygınlaşması teknolojik ve maliyet engellerinin aşılmasına bağlıdır. Tüketici eğitimi, şeffaflık ve güvenilir bilimsel kanıtların sunulması, bu alanın sağlıklı gelişimi için kritik olacaktır. Markaların sadece iddialarda bulunmak yerine, ürünlerinin mikrobiyom üzerindeki etkilerini somut verilerle göstermesi gerekecektir.

Sonuç olarak, cilt mikrobiyomu, cilt sağlığı ve dermatolojinin geleceğinde merkezi bir rol oynamaya adaydır. Mikrobiyom dostu yaklaşım, cilt bakımında daha bütünsel, biyolojiye saygılı ve potansiyel olarak daha etkili bir dönemi başlatabilir. Ancak bu potansiyelin tam olarak gerçekleştirilmesi, devam eden bilimsel araştırmalara, teknolojik inovasyonlara, düzenleyici çerçevelerin geliştirilmesine ve hem endüstrinin hem de tüketicilerin bilinçli ve eleştirel bir yaklaşım benimsemesine bağlıdır. Cilt sağlığının geleceği büyük ölçüde bu görünmez ekosistemi ne kadar iyi anladığımıza ve onunla ne kadar uyumlu çalışabildiğimize bağlı olacaktır.

Wellopedi’de paylaşılan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye olarak kabul edilmemelidir. Sağlığınızla ilgili herhangi bir karar vermeden önce mutlaka bir doktora veya sağlık uzmanına danışın. Burada yer alan bilgiler, bireysel sağlık durumunuzu değerlendirmek için yeterli değildir ve doktorunuzun tavsiyesinin yerini almaz. Herhangi bir egzersiz programına, beslenme planına veya takviye edici gıda kullanımına başlamadan önce doktorunuza danışmanız önemlidir. Wellopedi, içeriklerde yer alan bilgilerin kullanımından kaynaklanan herhangi bir sorumluluk kabul etmez.

Alıntılanan çalışmalar

1. Mikrobiyom Dostu Kozmetikler – Anyong, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.anyong.com.tr/blog/mikrobiyom-dostu-kozmetikler
2. Microbiome-Friendly Skincare: Nurturing Your Skin’s Natural …, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://abbyroseskincare.com/blogs/news/microbiome-friendly-skincare-nurturing-your-skins-natural-ecosystem
3. Cilt mikrobiyotası | Genel halk için içerik | Mikrobiyota Enstitüsü, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.biocodexmicrobiotainstitute.com/tr/cilt-mikrobiyotasi
4. Unraveling the Role of the Skin Microbiome in Health and Disease …, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://directorsblog.nih.gov/2022/03/22/unraveling-the-role-of-the-skin-microbiome-in-health-and-disease/
5. Skin microbiome and dermatologic disorders – JCI, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.jci.org/articles/view/184315
6. Mikrobiyom İddiaları: Pre-, Pro- ve Postbiyotik – Kozmetik Pusula, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://demo.kozmetikpusula.com/mikrobiyom-iddialari-pre-pro-ve-postbiyotik/
7. Just a moment… – La Savonnerie Divine, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://lasavonneriedivine.com/microbiome-friendly-products/
8. Microbiome Skincare : Opportunities and Challenges – Microbe Investigations, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://microbe-investigations.com/microbiome-skincare-opportunities-and-challenges/
9. Microbiome Skincare Product Market Size, Growth Report 2034, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.marketresearchfuture.com/reports/microbiome-skincare-product-market-33686
10. Skin Microbiome Market Size, Trends, Growth Outlook 2034, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.marketresearchfuture.com/reports/skin-microbiome-market-26187
11. Trends Shaping the Cosmetic Skin Care Industry 2025-2030, Featuring Analysis of 369 Major Companies – GlobeNewswire, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.globenewswire.com/news-release/2025/02/21/3030347/0/en/Trends-Shaping-the-Cosmetic-Skin-Care-Industry-2025-2030-Featuring-Analysis-of-369-Major-Companies.html
12. The Skin Microbiome And Why It’s Important | SkinMindBalance – Aveeno, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.aveeno.com/journal/why-your-skin-microbiome-so-important-your-health
13. Microbiome-Friendly Cosmetics: A New Approach to Skincare, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.ijpsjournal.com/article/MicrobiomeFriendly+Cosmetics+A+New+Approach+to+Skincare++
14. Mikrobiyota ve Mikrobiyom Nedir? Mikrobiyota Diyeti Nasıl Yapılır? – Memorial Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberi/mikrobiyota-mikrobiyom-nedir
15. Mikrobiyom Nedir? – Cyrene Skincare, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://cyrene.com.tr/blogs/cilt-bakim-onerileri/mikrobiyom-nedir
16. Mikrobiyom ve Dermatoloji – DergiPark, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/378383
17. Skin Barrier Function and the Microbiome – PMC, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9654002/
18. Cilt Mikrobiyotası ve İyi Bakteriler: Sağlıklı Bir Cilt İçin – Next-Microbiome, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.next-microbiome.com/blog/icerik/cilt-mikrobiyotasi-ve-probiyotikler-cilt-sagligi
19. Mikrobiyom Nedir? Ne İşe Yarar? – NatShield, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.natshield.com.tr/mikrobiyom-nedir-ne-ise-yarar/
20. The Role of Microbiome-Friendly Cosmetics in Skin Health, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.opalhk.com/post/the-role-of-microbiome-friendly-cosmetics-in-skin-health
21. Reviewing current challenges and advances in skin microbiome research – The Genetic Link, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://blog.dnagenotek.com/microbiome/reviewing-current-challenges-and-advances-in-skin-microbiome-research
22. Mikrobiyota ve Mikrobiyom Nedir? Farkları ve Önemi – Acıbadem, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/mikrobiyota-ve-mikrobiyom-nedir/
23. Cilt Mikrobiyomu ve Beslenme: Şu an neler biliyoruz ve bu alan bize neler vaat ediyor?, erişim tarihi Nisan 11, 2025, http://beslenme.org.tr/cilt-mikrobiyomu-ve-beslenme-su-an-neler-biliyoruz-ve-bu-alan-bize-neler-vaat-ediyor/
24. Lesser-Known Facts About the Skin Microbiome No One’s Talking About! | Esse Skincare, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.esseskincare.com/lesser-known-facts-about-the-skin-microbiome-no-ones-talking-about/
25. The human skin microbiome – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29332945/
26. Acne and the cutaneous microbiome: A systematic review of mechanisms and implications for treatments – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39269130/
27. Yanomami skin microbiome complexity challenges prevailing concepts of healthy skin, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2024.11.23.625008v1
28. Skin Barrier Function and the Microbiome – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36361857/
29. What Is the Skin Microbiome? – WebMD, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/skin-microbiome
30. Microbiome-Friendly Formulas: What Are They? Why Do We Need …, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.netmeds.com/health-library/post/microbiome-friendly-formulas-what-are-they-why-do-we-need-them-for-beautiful-skin
31. Sağlıklı Cildin İlk Adımı; Cildin Bariyer Fonksiyonları – Welcometoclub.com, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://welcometoclub.com/blog/cildin-bariyer-fonksiyonlari
32. Cosmeceuticals: A Review of Clinical Studies Claiming to Contain Specific, Well-Characterized Strains of Probiotics or Postbiotics – MDPI, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.mdpi.com/2072-6643/16/15/2526
33. The Role of Skin Microbiome in Human Health and Diseases – JOURNAL OF BACTERIOLOGY AND VIROLOGY, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://journal-jbv.apub.kr/articles/article/qOG9/
34. The microbiome in patients with atopic dermatitis – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30476499/
35. Beauty from within: A comprehensive review on interplay between gut health and skin, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://cosmoderma.org/beauty-from-within-a-comprehensive-review-on-interplay-between-gut-health-and-skin/
36. The Microbiome and Acne: Perspectives for Treatment – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38183614/
37. Acne and the cutaneous microbiome: A systematic review of mechanisms and implications for treatments – PMC, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11934012/
38. Skin Microbiome – The Health Benefits of Probiotics | Frontiers Research Topic, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.frontiersin.org/research-topics/21515/skin-microbiome—the-health-benefits-of-probiotics/magazine
39. (PDF) PEDIATRİK HASTALARDA PROBİYOTİKLER VE CİLT SAĞLIĞI – ResearchGate, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.researchgate.net/publication/387722074_PEDIATRIK_HASTALARDA_PROBIYOTIKLER_VE_CILT_SAGLIGI
40. Atopik dermatit:hastaliğin şiddeti ile ilişkilendirilen burun ve cilt mi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.biocodexmicrobiotainstitute.com/tr/pro/atopik-dermatithastaligin-siddeti-ile-iliskilendirilen-burun-ve-cilt-mi
41. The Intestinal and Skin Microbiome in Patients with Atopic Dermatitis and Their Influence on the Course of the Disease: A Literature Review – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36900771/
42. The role of the skin microbiome in atopic dermatitis – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26404536/
43. Exploring the skin microbiome in atopic dermatitis pathogenesis and disease modification, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38761999/
44. The Role of the Microbiota in the Pathogenesis and Treatment of Atopic Dermatitis-A Literature Review – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38928245/
45. The Microbiome and Atopic Dermatitis: A Review – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31444782/
46. Atopic Dermatitis – StatPearls – NCBI Bookshelf, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448071/
47. Does probiotic skin care work? Products, uses, and more, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.medicalnewstoday.com/articles/does-probiotic-skin-care-work-products-uses-and-more
48. Top 5 Microbiome Skincare Brands for Radiant Skin, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.gutsandgloryhealth.com/microbiome-skin-care-key-to-healthy-skin/
49. Rozase – Doç Dr. Tuğba Falay Gür, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.drtugbafalaygur.com/operasyonlar/rozase/
50. Cildimizin Gizli Muhafızı: Mikrobiyom – Mavili Kapı, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://mavilikapi.com/blogs/cilt-bakimi/cildimizin-gizli-muhafizi-mikrobiyom
51. The Evolution of Skincare: Top 7 Dermatology Trends for 2025 | – By Adhikari Lifeline, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.adhikarilifeline.com/the-evolution-of-skincare-top-7-dermatology-trends-for-2025/
52. Akneyi (Acne Vulgaris) Modern Beslenme Tarzı Tetikliyor – Synevo Laboratuvarları, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://synevo.com.tr/tr/Akneyi-(Acne-Vulgaris)-Modern-Beslenme-Tarzi-Tetikliyor
53. Potential Role of the Microbiome in Acne: A Comprehensive Review – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31284694/
54. COMET 2025 TREND PREDICTIONS, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://comet-bio.com/comet-2025-trend-predictions/
55. Sağlıklı Yaşam İçin Prebiyotik ve Probiyotikler: Farkları ve Faydaları – Acıbadem Hayat, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.acibadem.com.tr/hayat/saglikli-yasam-icin-prebiyotik-ve-probiyotikler-farklari-ve-faydalari/
56. Review of the microbiome in skin aging and the effect of a topical prebiotic containing thermal spring water – PubMed, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36239004/
57. Prime Biome Reviews (ALERT): I TRIED IT, Tracked It, and Exposed the Good, Bad & Unexpected – GlobeNewswire, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.globenewswire.com/news-release/2025/04/09/3058614/0/en/Prime-Biome-Reviews-ALERT-I-TRIED-IT-Tracked-It-and-Exposed-the-Good-Bad-Unexpected.html
58. Best Probiotic Supplements Of 2025, According To Experts – Forbes, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.forbes.com/health/supplements/best-probiotics-11033/
59. Mikrobiyom İddiaları: Pre-, Pro- ve Postbiyotik – Kozmetik Haberleri, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://kozmetikpusula.com/mikrobiyom-iddialari-pre-pro-ve-postbiyotik/
60. Microbiome-Friendly Skincare: The Power Of Prebiotics & Probiotics – Learn Canyon, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://learncanyon.com/power-of-prebiotics-probiotics/
61. Neden Biz? – Anyong, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.anyong.com.tr/hakkimizda
62. Uzak durmanız gereken 7 zararlı kozmetik içeriği – Glana Cosmetics, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.glanacosmetics.com/uzak-durmaniz-gereken-7-zararli-kozmetik-icerigi/
63. Cilt Ürünlerinde Alkol, Paraben ve Sülfat İçerikleri neye işaret ediyor? – bulutklinik, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://bulutklinik.com/makale/cilt-urunlerinde-alkol-paraben-ve-sulfat-icerikleri-neye-isaret-ediyor
64. Microbiome-Friendly Formulations: The Future of Clean Skincare and the – 100% Pure, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.100percentpure.com/blogs/feed/microbiome-friendly-formulations-the-future-of-clean-skincare-and-the-role-of-a-healthy-skin-microbiome
65. 6’te İşletmeler İçin 2025 Büyük Güzellik Fikri – – Alibaba.com Reads, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://reads.alibaba.com/tr/6-big-beauty-ideas-for-businesses/
66. Hiçbir Şey Bir Bariyeri, Bariyerin Kendisi Kadar Güçlendirmez – Cosmetic Minds, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.cosmeticminds.com.tr/hicbir-sey-bir-bariyeri-bariyerin-kendisi-kadar-guclendirmez/37
67. Everything You Need To Know About Your Skin Barrier – Medik8, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://medik8.com.tr/pages/everything-you-need-to-know-about-your-skin-barrier
68. Make your personal care products as microbiome-friendly as possible – DSM-Firmenich, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.dsm-firmenich.com/en/businesses/perfumery-beauty/beauty-care/trends-and-insights/beauty-trends-archive/healthy-beauty-trend/microbiome-friendly-care-ingredients.html
69. Microbiome Skincare Products – Cleanser, Moisturizer & Serums – Beekman 1802, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://beekman1802.com/collections/microbiome-skincare
70. Microbiome-Friendly Skincare | ANNEMARIE BÖRLIND, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.boerlind.com/us/featured/explore/certified-microbiome-friendly.html
71. Şu Postbiyotik Dedikleri – Syorell, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://syorell.com/postbiyotik-dedikleri/
72. Cilt Mikrobiyotası ve İyi Bakteriler – Turkchem, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://turkchem.net/cilt-mikrobiyotasi-ve-iyi-bakteriler
73. Probiyotikler ve Cilt Güzelliği İlişkisi – Dermojet, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.dermojet.com.tr/blog/icerik/probiyotikler-ve-cilt-guzelligi-iliskisi
74. Multi-omic approach to decipher the impact of skincare products with pre/postbiotics on skin microbiome and metabolome – Frontiers, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.frontiersin.org/journals/medicine/articles/10.3389/fmed.2023.1165980/full
75. Top Dermatology Trends of 2025: Innovations Shaping Skincare’s Future – JF Medical Writing, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.jfmedicalwriting.com/thedermwriter/top-dermatology-trends-to-watch-in-2025
76. Prebiyotikler, Probiyotikler, Postbiyotikler ve Simbiyotikler – Uzm. Dr. Abdurrahman YILDIRIM, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.abdurrahmanyildirim.com/prebiyotikler-probiyotikler-postbiyotikler-ve-simbiyotikler/
77. The microbiome and its claim – Next in Beauty Magazine, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.nextinbeautymag.com/en/innovation/science-technology/the-microbioma-and-its-claim_1047_102.html
78. MİKROBİYOM İDDİALARI – Macro Professional, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://macroprofessional.com/mikrobiyom-iddialari/
79. Dr.Ceuracle – Pro-Balance Biotics Moisturizer – Mikrobiyom Dengede Tut – Korendy Türkiye, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.korendy.com.tr/products/dr-ceuracle-pro-balance-biotics-moisturizer
80. Postbiotic Skincare | Sephora Canada, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.sephora.com/ca/en/buy/postbiotic-skincare
81. Skincare Trends for 2025: Ingredients, Products and Innovation – Founders Beauty, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://foundersbeauty.com/blogs/news/skincare-trends-for-2025-ingredients-products-and-innovation
82. Kozmetik Ürünlerdeki İçerikler: Cildinize Ne Sürüyorsunuz? – Watsons Blog, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://blog.watsons.com.tr/kozmetik-urun-icerikleri/
83. Cilt Bakımında Alkol Denat: Faydaları ve Riskleri [Nisan 2025] – Zicail, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.zicail.com/tr/cilt-bakiminda-alkol-denat/
84. Cilt Ürünlerinde Alkol, Paraben ve Sülfat İçerikleri – YouTube, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.youtube.com/watch?v=5ezeC8LZKrc
85. Cilt Mikrobiyomunun Önemi: Cilt Bakımında Doğal Dengenin Korunması – Omega Skin Lab, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://omegaskinlab.com/blogs/cilt-bakim/cilt-mikrobiyomunun-onemi-cilt-bakiminda-dogal-dengenin-korunmasi
86. The Role of the Skin Microbiome in Acne: Challenges and Future Therapeutic Opportunities, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39518974/
87. Characterization and Analysis of the Skin Microbiota in Acne: Impact of Systemic Antibiotics, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31936262/
88. Microbiome Skincare Market Size & Industry Growth 2030 – Future Data Stats, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.futuredatastats.com/microbiome-skincare-market
89. Akne ve Rozase Tanı ve Tedavi Kitabı – Türk Dermatoloji Derneği, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://turkdermatoloji.org.tr/media/files/file/akne-kitabi.pdf
90. Microbiome Market Report 2025 – Research and Markets, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.researchandmarkets.com/reports/5939757/microbiome-market-report
91. Global Microbiome Market Report 2025 – The Business Research Company, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.thebusinessresearchcompany.com/report/microbiomes-global-market-report
92. Top Trends To Watch In Beauty And Wellbeing For 2025 And Beyond – Kline + Company, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://klinegroup.com/beauty-and-wellbeing/top-trends-to-watch-in-beauty-and-wellbeing-for-2025-and-beyond/
93. 2025 Global Beauty and Personal Care Trends | Mintel, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.mintel.com/insights/beauty-and-personal-care/beauty-trends/
94. Kline Reports Top Beauty and Wellness Trends to Watch for in 2025, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.beautypackaging.com/breaking-news/kline-reports-top-beauty-and-wellness-trends-to-watch-for-in-2025/
95. La Roche-Posay Toleriane Sensitive 40 ml Nemlendirici Krem Fiyatları, Özellikleri ve Yorumları | En Ucuzu Akakçe, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.akakce.com/nemlendirici-krem/en-ucuz-la-roche-posay-toleriane-sensitive-40-ml-fiyati,246130450.html
96. Top 30 Microbiome Friendly Skincare Brands Trending on Instagram – Mintoiro, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.mintoiro.com/post/top-30-microbiome-friendly-skincare-brands-trending-on-instagram
97. Arko Mikrobiyom Dengeleyici Bakım Kremi 3* 420 ML – Fiyatı, Yorumları – Trendyol, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.trendyol.com/arko/mikrobiyom-dengeleyici-bakim-kremi-3-420-ml-p-836716144
98. CforB Cosmetics – Doğal Güzelliği Yeniden Keşfedin!, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://cforbcosmetics.com/
99. Probiotic, Prebiotic and Postbiotic Claims in Cosmetic Products – CRITICAL CATALYST, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://criticalcatalyst.com/probiotic-prebiotic-postbiotic-claims-in-cosmetics/
100. Cilt Bakımının Yükselen İçeriği Probiyotiklerin 5 Faydası | Vogue Türkiye, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://vogue.com.tr/bakim/cilt-bakiminin-yukselen-icerigi-probiyotiklerin-5-faydasi
101. CİLT BAKIM RUTİNİ NASIL OLMALI? – Makyaj Trendi, erişim tarihi Nisan 11, 2025, https://www.makyajtrendi.com/blog/cilt-bakim-rutini-nasil-olmali_b-2185