Günümüzün hızlı tempolu yaşam tarzı ve beraberinde getirdiği beslenme alışkanlıkları, sağlığımızı sessizce tehdit eden pek çok unsuru barındırmaktadır. Bunlardan biri de “gizli şeker” olarak adlandırılan ve farkında olmadan tükettiğimiz ilave şekerlerdir. Bu makalenin amacı, gizli şekerin tehlikelerine dikkat çekmek ve bu konuda bilinçlenerek daha sağlıklı bir yaşam sürmeniz için size rehberlik etmektir.

Gizli Şeker Nedir ve Neden “Gizli” Olarak Adlandırılır?

“Gizli şeker” terimi, aslında tıbbi literatürde “prediyabet” olarak bilinen bir durumu ifade etmektedir. Prediyabet, kan şekeri seviyelerinin normalden yüksek olmasına rağmen, henüz tip 2 diyabet teşhisi konulacak kadar yüksek olmadığı bir evredir.¹ Halk arasında “sinsi şeker” olarak da adlandırılan bu durum, diyabetin öncüsü olarak kabul edilir.³ Sağlıklı bireylerde açlık kan şekeri genellikle 70-100 mg/dl aralığında olmalıdır.³ Gizli şeker tanısı konulan kişilerde ise bu değer 100-124 mg/dl arasında seyrederken, tokluk kan şekeri 140-199 mg/dl aralığında olabilir.¹ Ayrıca, üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösteren HbA1c değeri de %5,5 ile %6,4 arasında bulunur.¹ Diyabet teşhisi ise açlık kan şekerinin 125 mg/dl’yi, tokluk kan şekerinin 200 mg/dl’yi ve HbA1c değerinin %6,5’i aşması durumunda konulmaktadır.¹

Bu duruma “gizli” denilmesinin temel sebebi, erken evrelerde belirgin bir semptom göstermemesidir.¹ Çoğu zaman, kişiler başka sağlık sorunları için doktora başvurduklarında yapılan rutin kan testleri sırasında fark edilir.¹ Bazı vakalarda diyabetin hafif belirtileri görülebilir ancak bunlar genellikle diyabete kıyasla daha hafiftir.¹ Bu nedenle, kan şekeri ölçümlerindeki değerler henüz şeker hastalığı olarak değerlendirilemeyebilir ve kişiye gizli şeker tanısı konulur.

Gizli şeker gelişiminde rol oynayan çeşitli risk faktörleri bulunmaktadır. Hareketsiz bir yaşam tarzı, sağlıksız beslenme alışkanlıkları, obezite veya aşırı kilo, ailede tip 2 diyabet öyküsü, yüksek kan basıncı, yüksek kolesterol seviyeleri ve 4 kilogramın üzerinde bebek dünyaya getirme gibi durumlar bu riski artırabilir.¹ Hamilelik döneminde hormonal değişiklikler nedeniyle ortaya çıkan gestasyonel diyabet de bir tür gizli şekerdir.¹ Bu risk faktörlerini tanımak, bireylerin önleyici adımlar atması ve düzenli sağlık taramalarını ihmal etmemesi açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle orta yaşın üzerindeki kilolu kişilerin bu konuda daha dikkatli olması gerekmektedir.¹

Günlük Hayatımızdaki Gizli Şeker Kaynakları:

Günlük beslenmemizde farkında olmasak da pek çok gıda ve içecek yoluyla önemli miktarda gizli şeker tüketmekteyiz. İşlenmiş gıdalar ve içecekler, genellikle çeşitli isimler altında gizlenmiş ilave şekerler içerir.⁷ Bu şekerler arasında glikoz şurubu, mısır şurubu, fruktoz, sakaroz, maltoz, dekstroz, hidrolize nişasta ve meyve suyu konsantreleri gibi farklı türler bulunmaktadır.⁷ Gıda endüstrisi, bu farklı isimleri kullanarak ürünlerin içeriğindeki toplam şeker miktarını daha az belirgin hale getirebilir ve tüketicileri yanıltabilir. Bu nedenle, tüketicilerin bu farklı şeker isimlerini tanıması ve gıda etiketlerini dikkatle okuması gerekmektedir.

Gizli şeker içeren bazı yaygın gıdalar şunlardır: Özellikle light ve yağsız olarak pazarlanan salata sosları, ketçap bazlı soslar ve nar ekşisi yüksek oranda şeker içerebilir.⁸ Meyve ve çikolata aromalı veya “tam tahıllı” olarak etiketlenen kahvaltılık gevrekler ve granolaların bir porsiyonu dahi önemli miktarda şeker içerebilir.⁸ Aromalı süt ve yoğurtlar da doğal olarak bulunan laktozun yanı sıra ilave şeker veya mısır şurubu içerebilir.⁹ Kuru meyveler sağlıklı bir ara öğün seçeneği olsa da, porsiyon kontrolüne dikkat etmek gerekir çünkü çeyrek kase yaban mersini bile yüksek miktarda şeker içerebilir.⁹ Barbekü ve teriyaki gibi ızgara sosları ve marinasyon sosları da beklenenden çok daha fazla şeker içerebilir.⁹ Hazır salata sosları ve nar ekşili soslar da önemli şeker kaynaklarıdır.⁸ Şekersiz alternatifleri bulunsa da, paketli granola ve mısır gevreklerinin çoğu ilave şeker içerir.⁸ Salam, sucuk, sosis gibi şarküteri ürünlerinde de sıklıkla ilave şeker veya nişasta bulunur.⁸ Gluten veya laktoz hassasiyeti olanlara yönelik üretilen alternatif ürünler de glikoz şurubu gibi ilave şekerler içerebilir.⁸ Bulyonlar da beklenmedik şeker kaynaklarından biridir.⁸ Meyveli içecekler ve aromalı maden suları da genellikle tadı ve aromasını iyileştirmek için şekerle tatlandırılır.⁸ Tuzlu krakerler ve bisküviler de içerdikleri katkı maddelerinin yanı sıra şekerle kan şekerini olumsuz etkileyebilir.⁸ Meyve aromalı süt, yoğurt ve kefir gibi ürünler ile aromalı kahveler ve paketli atıştırmalıklar da gizli şeker kaynakları arasındadır.¹³ Hatta bazı hazır kahve ve çay karışımları ile düşük yağlı ürünlerde de yağın yerini almak için şeker eklenebilir.⁷

Bazı gıda ve içecekler tatlandırıcılarla tatlandırılır ve bunlar da dolaylı olarak şeker alımına katkıda bulunabilir.⁷ Bal, pekmez, agave şurubu, akçaağaç şurubu ve hindistan cevizi şekeri gibi doğal tatlandırıcılar da şeker içerir ve kan şekerini etkileyebilir.¹⁵ Aspartam, sukraloz ve asesülfam potasyum gibi yapay tatlandırıcılar ise doğrudan kan şekerini yükseltmese de, uzun vadeli etkileri hala tartışılmaktadır.¹⁴

Aşırı Gizli Şeker Tüketiminin Sağlık Riskleri ve Uzun Vadeli Etkileri:

Aşırı miktarda gizli şeker tüketiminin sağlığımız üzerinde ciddi riskleri ve uzun vadeli olumsuz etkileri bulunmaktadır. Kontrol altına alınmayan gizli şeker, sıklıkla tip 2 diyabete dönüşebilir.² Vücudun sürekli olarak yüksek şeker seviyelerine maruz kalması, kan şekerini düzenleyen insülin hormonuna karşı direncin gelişmesine neden olabilir. Bu durum, tip 2 diyabetin temelini oluşturur.

Yüksek şeker alımı, kalp hastalığı, yüksek tansiyon ve felç riskini de önemli ölçüde artırabilir.¹³ Şeker, kandaki kötü kolesterol (LDL) ve trigliserit seviyelerinin yükselmesine katkıda bulunabilir.²⁰ Ayrıca, kan damarlarında iltihaplanmaya ve plak oluşumuna (ateroskleroz) yol açarak kalp ve damar sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Gizli şeker, boş kalori kaynağı olduğu için aşırı tüketimi kilo alımına ve obeziteye neden olabilir.² Özellikle şekerli içeceklerin tüketimi, karın bölgesinde tehlikeli bir yağlanma türü olan visseral yağın artışıyla ilişkilendirilmiştir.¹⁹ Obezite ise pek çok kronik hastalığın riskini artıran önemli bir faktördür.

Bunların yanı sıra, aşırı gizli şeker tüketimi böbrek sorunlarına (yüksek glikoz seviyeleri nedeniyle) ⁵, görme problemlerine (retinadaki kan damarlarının zarar görmesi sonucu) ², dehidrasyona (vücudun fazla glikozu atmaya çalışmasıyla) ⁵, ciltte koyulaşma gibi sorunlara (akantozis nigrikans) ², enfeksiyon riskinin artmasına ve yaraların geç iyileşmesine ², eklem ağrılarına (iltihaplanma nedeniyle) ¹³, karaciğer problemlerine (alkolik olmayan karaciğer yağlanması) ¹³ ve diş çürüklerine ¹³ yol açabilir. Bazı araştırmalar, aşırı şeker tüketiminin belirli kanser türleri ²⁰ ve depresyon gibi ruhsal sağlık sorunları riskini de artırabileceğini göstermektedir.¹³ Ayrıca, sürekli yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve hafıza sorunları da aşırı şeker tüketiminin uzun vadeli etkileri arasında sayılabilir.¹

Gizli Şekeri Nasıl Tespit Ederiz? Gıda Etiketlerini Okuma Rehberi:

Gizli şekeri tespit etmenin en etkili yollarından biri, gıda etiketlerini dikkatli bir şekilde okumaktır.⁸ İçindekiler listesinde şeker, farklı isimler altında karşımıza çıkabilir. Bunlardan bazıları şunlardır: sakaroz, glikoz, fruktoz, maltoz, dekstroz, yüksek fruktozlu mısır şurubu, invert şeker şurubu, mısır şurubu katıları ve meyve suyu konsantreleri.⁷ İçindekiler listesinde, malzemeler ağırlıklarına göre azalan sırada listelenir. Bu nedenle, şeker veya yukarıda belirtilen isimlerden herhangi biri listenin başında yer alıyorsa, o üründe yüksek miktarda şeker olduğu anlamına gelir.³⁰

Besin değerleri tablosunda ise “Toplam Şeker” ve “İlave Şeker” olmak üzere iki farklı bölüm bulunur. Toplam şeker, gıdada doğal olarak bulunan şekerleri de içerirken, ilave şeker ise üretim aşamasında eklenen şeker miktarını gösterir. Gizli şekeri değerlendirirken özellikle “İlave Şeker” miktarına odaklanmak önemlidir. Porsiyon büyüklüğünü de dikkate alarak, tüketmeyi düşündüğünüz ürünün içerdiği ilave şeker miktarını değerlendirebilirsiniz.

“Şekersiz” veya “Düşük/Az Şekerli” gibi ibareler taşıyan ürünlere de dikkat etmek gerekir. “Şekersiz” ibaresi, 100 gram katı gıdada 0,5 gramdan fazla şeker olmaması veya 100 ml sıvı gıdada 0,5 gramdan fazla şeker olmaması anlamına gelir.¹⁰ “Düşük/Az Şekerli” ibaresi ise 100 gram katı gıdada 5 gramdan fazla şeker olmaması veya 100 ml sıvı gıdada 2,5 gramdan fazla şeker olmaması anlamına gelir.¹⁰ Ancak, bu ibareler ürünün tamamen sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Bu ürünler yapay tatlandırıcılar veya diğer sağlıksız bileşenler içerebilir. Bu nedenle, bu tür ürünlerin de içerik listesini ve besin değerleri tablosunu kontrol etmek önemlidir.

Günlük Beslenmede Gizli Şeker Alımını Azaltmaya Yönelik Pratik İpuçları ve Stratejiler:

Günlük beslenmemizde gizli şeker alımını azaltmak için uygulayabileceğimiz pek çok pratik ipucu ve strateji bulunmaktadır. İşlenmemiş, doğal gıdaları tercih etmek bu konuda atılacak ilk adımdır.³¹ Taze meyve, sebze, yağsız protein kaynakları ve tam tahıllar, doğal olarak daha az veya hiç ilave şeker içermezler.

Şekerli içeceklerin tüketimini sınırlandırmak veya tamamen ortadan kaldırmak da önemlidir.⁸ Gazlı içecekler, meyve suları, şekerli çaylar ve spor içecekleri yüksek miktarda ilave şeker içerir. Su, bu içeceklerin yerine tercih edilebilecek en sağlıklı seçenektir.

Evde daha sık yemek yapmak ve fırınlamak, kullanılan şeker miktarını kontrol etmemize olanak tanır.⁸ Gerekirse doğal tatlandırıcılar ölçülü bir şekilde kullanılabilir.

Alışveriş yapmadan önce gıda etiketlerini okumak ve içerik listesini kontrol etmek alışkanlık haline getirilmelidir.⁸ Soslar ve baharatlar da beklenmedik şeker kaynakları olabilir. Ev yapımı sosları tercih etmek veya düşük şekerli seçenekleri araştırmak faydalı olacaktır.⁸

Aromalı yoğurt ve süt yerine sade olanları tercih edip, tatlandırmak için meyve eklemek daha sağlıklı bir alternatiftir.⁹ Granola barlar, protein barlar ve kuru meyveler gibi “sağlıklı” atıştırmalıklar da yüksek oranda şeker içerebilir. Daha düşük ilave şeker içeren seçenekleri tercih etmek önemlidir.⁸

Lifli gıdaların tüketimini artırmak, kan şekeri seviyelerini düzenlemeye ve şeker isteğini azaltmaya yardımcı olabilir.³¹ Meyve, sebze ve tam tahıllar iyi birer lif kaynağıdır. Tatlandırıcı kullanmak gerekirse, stevia veya eritritol gibi doğal tatlandırıcılar ölçülü olarak tercih edilebilir.¹⁴ Şeker isteğiyle başa çıkmak için düzenli öğünler yemek, yeterli uyku almak ve sağlıklı alternatifler bulmak da önemlidir.

Türkiye ve Dünya Genelinde Gizli Şeker Tüketimi ve Sağlık Etkilerine Dair İstatistiksel Veriler:

Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması (TBSA) 2010 verilerine göre, şeker tüketimi 18-64 yaş grubunda en yüksek seviyedeydi (123 g/gün) ve erkeklerde kadınlara göre daha fazlaydı.²⁵ Bölgesel olarak incelendiğinde ise en yüksek tüketim Doğu Marmara Bölgesi’nde (129 g/gün) görülmüştür.²⁵ TBSA 2017 verileri, 15 yaş üzeri bireylerde günlük sofra şekeri tüketiminin yaklaşık 20 gram olduğunu göstermektedir ve bu değerin erkeklerde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (19-64 yaş grubunda 24,4 g/gün).²⁵ Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği günlük serbest şeker tüketimi ise toplam enerjinin %10’unun altında, ideal olarak ise %5’in altında olmasıdır.²⁵ Bu veriler, Türkiye’de şeker tüketiminin hala önerilen seviyelerin üzerinde olduğunu göstermektedir.

Sağlık Bakanlığı, bu durumu dikkate alarak tuz ve şeker kullanımının azaltılmasına yönelik çeşitli protokoller imzalamıştır.²⁶ Lokantacılar ve pastacılarla yapılan işbirliği ile her yıl besinlerdeki şeker oranının %5 oranında azaltılması hedeflenmektedir.²⁶ Ayrıca, hazırlanan “Şeker Azaltma Rehberi” ile bazı ürünlerde şeker kullanımının 2025 yılına kadar kademeli olarak %10 azaltılması amaçlanmaktadır.²⁸

Küresel düzeyde de yüksek şeker tüketimi, obezite ve tip 2 diyabet gibi kronik hastalıkların artışıyla yakından ilişkilidir (Genel Bilgi). Dünya Sağlık Örgütü’nün küresel şeker tüketimi önerileri de Türkiye ile benzerlik göstermektedir.²⁵ İşlenmiş gıdaların ve şekerli içeceklerin yaygınlaşması, dünya genelinde şeker tüketiminin artmasına ve benzer sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır.

Sonuç: Gizli Şekere Karşı Bilinçlenmenin ve Sağlıklı Beslenme Alışkanlıkları Geliştirmenin Önemi:

Gizli şeker, sağlığımızı sessizce tehdit eden ve uzun vadede ciddi sorunlara yol açabilen bir tehlikedir. Bu nedenle, bu konuda bilinçlenmek ve sağlıklı beslenme alışkanlıkları geliştirmek hayati önem taşımaktadır. Aşırı gizli şeker tüketimi, tip 2 diyabet, kalp hastalıkları, obezite ve çeşitli diğer sağlık sorunları riskini artırabilir. Gıda etiketlerini dikkatli okuyarak, gizli şeker kaynaklarını tanıyarak ve günlük beslenmemizde basit değişiklikler yaparak bu riskleri önemli ölçüde azaltabiliriz. Sağlıklı bir yaşam için doğal, işlenmemiş gıdaları tercih etmek, şekerli içeceklerden uzak durmak ve evde yemek yapmaya özen göstermek atabileceğimiz önemli adımlardır. Unutmayalım ki, sağlıklı seçimler yaparak geleceğimizi güvence altına almak kendi elimizdedir.

Uzman Görüşleri ve Alıntılar:

Doç. Dr. Muhammed Keskin’e göre, gizli şeker terimi, kan şekerinin olması gerekenden yüksek ancak şeker hastası kabul edilmeyecek seviyede olduğu durumlar için kullanılmaktadır.³² Beslenme uzmanı Buket Ertaş Sefer ise şeker alımını azaltmak ve özellikle mısır şurubu içeren gıdalardan uzak durmak gerektiğini belirtirken, şekerli gibi görünmeyen gıdaların da etiketinin okunması alışkanlık haline getirilmelidir.⁸ Prof. Dr. Yıldız, özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde aşırı şeker tüketiminin insülin direncini tetikleyebileceği ve erişkinlik döneminde diyabet, kalp damar hastalıklarının yanı sıra depresyon gibi psikolojik rahatsızlıklara da yol açabileceği konusunda uyarıda bulunmaktadır.²⁹ Bu uzman görüşleri, gizli şekerin potansiyel tehlikelerini ve bu konuda bilinçli olmanın önemini bir kez daha vurgulamaktadır.

Gizli Şekerin Gıda Etiketlerindeki Yaygın İsimleri

Yaygın İsim	Diğer Bilinen İsimler
Sakaroz	Sofra şekeri, pancar şekeri, kamış şekeri
Glikoz	Üzüm şekeri, dekstroz
Fruktoz	Meyve şekeri, levüloz
Maltoz	Malt şekeri
Dekstroz	Mısır şekeri
Yüksek Fruktozlu Mısır Şurubu	Mısır şurubu
İnvert Şeker Şurubu	İnvert şeker
Mısır Şurubu Katıları	Kurutulmuş mısır şurubu
Meyve Suyu Konsantresi	Yoğunlaştırılmış meyve suyu

Wellopedi’de paylaşılan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye olarak kabul edilmemelidir. Sağlığınızla ilgili herhangi bir karar vermeden önce mutlaka bir doktora veya sağlık uzmanına danışın. Burada yer alan bilgiler, bireysel sağlık durumunuzu değerlendirmek için yeterli değildir ve doktorunuzun tavsiyesinin yerini almaz. Herhangi bir egzersiz programına, beslenme planına veya takviye edici gıda kullanımına başlamadan önce doktorunuza danışmanız önemlidir. Wellopedi, içeriklerde yer alan bilgilerin kullanımından kaynaklanan herhangi bir sorumluluk kabul etmez.

Alıntılanan çalışmalar

1. Gizli Şeker Nedir ve Belirtileri Nelerdir? | Medicana Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.medicana.com.tr/saglik-rehberi-detay/12250/gizli-seker-belirtileri-gizli-seker-nedir-nasil-tedavi-edilir
2. Gizli Şeker (Prediyabet) Nedir? Gizli Şeker Belirtileri Nelerdir? – Memorial Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.memorial.com.tr/hastaliklar/gizli-seker-nedir
3. Gizli Şeker Nedir? Belirtileri Nelerdir? – Özkaya Tıp Merkezi, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://ozkayasaglikgrubu.com/gizli-seker-nedir-belirtileri-nelerdir/
4. Prediyabet Nedir? Gizli Şeker Belirtileri ve Tedavisi – Biruni Hastanesi, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.birunihastanesi.com.tr/saglik-rehberi/gizli-seker-prediyabet-belirtileri
5. Gizli Şeker: Nedir, Belirtileri, Teşhis ve Tedavisi | Anadolu Sağlık …, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/gizli-seker-nedir-belirtileri-teshis-ve-tedavisi
6. Gizli Şeker Nedir? Belirtileri Nelerdir? Neden Olur? – Özel Kaş Tıp Merkezi, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.kastipmerkezi.com.tr/bizden-haberler/dahiliye/gizli-seker-nedir-belirtileri-nelerdir-neden-olur/
7. Gizli şeker – Ankara Magnet Hastanesi, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://magnethastanesi.com.tr/gizli-seker-nedir/
8. Şekeri Yükselten Yiyecekler – Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://yeditepehastaneleri.com/saglik-rehberi/saglikli-beslenme/farkinda-olmadan-sekerimizi-yukselten-gidalar
9. Sağlıklı besinlerde bulunan 5 gizli şeker kaynağı – Prof. Dr. Murat Baş, erişim tarihi Nisan 2, 2025, http://www.muratbas.com.tr/beslenme-ve-obezite/saglikli-besinlerde-bulunan-5-gizli-seker-kaynagi/
10. Şekerin Gizli İsimleri – 365 Gün, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.365gun.com/iyi-beslenme/sekerin-gizli-isimleri
11. Şekerin Gizli Tehlikeleri ve Sağlıklı Alternatifler – Muscle Cheff, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://tr.musclecheff.com/sekerin-gizli-tehlikeleri-ve-saglikli-alternatifler/
12. Şekerin Görünmeyen İsimleri – Okyanusfly, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.okyanusfly.com/sekerin-gorunmeyen-isimleri/
13. Şekerli Gıdaların Sağlığınıza Etkileri ve Gizli Şeker Hakkında Bilmeniz Gerekenler – Acıbadem Hayat, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.acibadem.com/hayat/sekerli-gidalarin-sagliginiza-etkileri/
14. Şeker otu Stevia nedir? Doğal veya yapay tatlandırıcılar, sağlıklı bir alternatif midir?, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.drozdogan.com/seker-otu-stevia-nedir-dogal-veya-yapay-tatlandiricilar-saglikli-bir-alternatif-midir/
15. Yapay Tatlandırıcıların Sağlık Üzerindeki Etkileri – Acıbadem Hayat, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.acibadem.com.tr/hayat/yapay-tatlandiricilarin-saglik-uzerindeki-etkileri/
16. Beyaz Şeker Yerine Kullanabileceğiniz Daha Sağlıklı ve Doğal 8 Tatlandırıcı – Yemek.com, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://yemek.com/dogal-tatlandiricilar/
17. Tatlandırıcı – Vikipedi, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tatland%C4%B1r%C4%B1c%C4%B1
18. Gizli Şeker (Prediyabet) – Özkaya Tıp Merkezi, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://ozkayasaglikgrubu.com/hastaliklar/gizli-seker-prediyabet/
19. Prediyabet (Gizli Şeker) Nedir? Prediyabet Belirtileri – Medical Park, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.medicalpark.com.tr/prediyabet/hg-6663
20. Yoğun Şeker Tüketiminin Zararlı Olmasının 5 Nedeni – Habit, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://habit.com.tr/yogun-seker-tuketiminin-zararli-olmasinin-5-nedeni/
21. Şekerli Gıdaların Vücuda Zararları Nelerdir? | Umkaimun – umka turkiye, umkaturkiye, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://umkaturkiye.com/iyi-yasam/sekerli-gidalarin-zararlari-nelerdir
22. Şekerin Zararları Nelerdir? – Medical Park, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.medicalpark.com.tr/sekerin-zararlari/hg-3708
23. Şekerin Zararları: Sağlık Üzerindeki Olumsuz Etkileri ve Alternatifler – Acıbadem, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/sekerin-zararlari-nelerdir/
24. Şekerli Gıdaların Sağlığınıza Etkileri ve Gizli Şeker Hakkında Bilmeniz Gerekenler – Acıbadem Hayat, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.acibadem.com.tr/hayat/sekerli-gidalarin-sagliginiza-etkileri/
25. Türkiye Şeker Tüketimini/Kullanımını Azaltma Rehberi – Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Rehberler/Turkiye_Seker_Tuketimini_Kullanimini_Azaltma_Rehber_04_10_2021_1.pdf
26. Tuz ve Şeker Kullanımının Azaltılmasına İlişkin Protokol İmzalandı – T.C. Sağlık Bakanlığı, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.saglik.gov.tr/TR-53496/tuz-ve-seker-kullaniminin-azaltilmasina-iliskin-protokol-imzalandi.html
27. Şeker Bağımlılığından Kurtulmanın Yolları Nelerdir? – Memorial Sağlık Grubu, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberi/seker-bagimliligindan-kurtulmanin-yollari
28. Diyetle Şeker Alımı: Tolere Edidebilir Üst Alım Miktarı Dietary Sugar Intake – Beslenme ve Diyet Dergisi, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://beslenmevediyetdergisi.org/index.php/bdd/article/download/1512/1184/5834
29. Çocuklukta aşırı şeker tüketimi yetişkinlikte depresyona davetiye çıkarıyor – Anadolu Ajansı, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.aa.com.tr/tr/saglik/cocuklukta-asiri-seker-tuketimi-yetiskinlikte-depresyona-davetiye-cikariyor/2878079
30. GIDANIN DİLİ; ETİKET Semboller ve Logolar: – Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://ordu.tarimorman.gov.tr/Belgeler/G%C4%B1da%20Liflet/G%C4%B1dan%C4%B1n%20Dili;%20Etiket.pdf
31. Gizli Şeker (Pre-Diyabet) Hastaları Nasıl Beslenmeli? – Diyetisyen Gamze Altınay, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://diyetisyengamzealtinay.com/2023/04/10/gizli-seker-pre-diyabet-hastalari-nasil-beslenmeli/
32. Gizli Şeker Nedir? Gizli Şeker Nasıl Anlaşılır? – YouTube, erişim tarihi Nisan 2, 2025, https://www.youtube.com/watch?v=peyOLCobPkI